«Ğäräp älifbası» битенең юрамалары арасында аерма

473 байта добавлено ,  16 ел элек
к
 
== Älifba tozeleşe ==
[[{{ns:Category}}:Yazu töre]]
[[Ğäräp]] älifbası 28 [[xäref]]tän tora, alar barısı da [[tartıq]]larnı bilgeläw öçen.
 
Ğäräpälif belän yazılğan süzlär uñnan sulğa taba yazıla wä ber yuldan ikençe yulğa süz küçerü närsä yuq.
[[Ğäräp]] älifbasında 28 [[xäref]] bar, şularnıñ öçese (älif, waw, ya) ozın [[suzıq]]larnı belderä, qısqa [[suzıq]]lar isä (yarımsuzıqlar) yazuda xäräkälär (ast, öst bilgeläre) yärdämendä kürsätelä. Başqa xäreflär [[tartıq]]larnı bilgeläw öçen.
 
Xäreflär barlıq oçraqlarda da ber genä bieklegendabieklekta yazıla, yäğni Ğäräp älifbasında baş xäreflär yuq.
 
Ğäräp süzläre härçaq tarıqtan ğına başlana, ''älif'' xärefe dä ''hämzä'' belän başlana.
 
Ğäräp älifbasında xäreflarneñ dürt törle yazılu räweşe qullanıla:
|}
 
Ğäräp älifbasında altı xäref özek xäreflär dip atala, alar üzlärennän soñ kilgän xäreflär belän (sul yaqtan) totaşmílar wa süzda urın aluınnan üz qiäfäten üzgärtmilär:
* <font class="arabic">ﺍ</font> älif
 
 
* <font class="arabic">ﻭ</font> waw
 
Şul ''özek xäreflär'' üzlärennän soñ kilgän xäreflär belän (sul yaqtan) totaşmílar wa süzda urın aluınnan üz qiäfäten üzgärtmilär. ''Özek xäreflärdän'' soñ kilgän xäref süz başındağıça yazıla.
 
Menä ''älif'' xärefe genä aldan barğan xäref belän totaşıla.
 
==== Tartıqlar ====
Ğäräp telendä altı suzıq awaz bar, wä bik yış oçraqlarda alar bötenläy yazılmílar, bu närsä qayçaqta ikemäğnälelekkä dä kiterä ala.
 
Suzıqlarnıñ öçese qısqa: [ä], [i], [u]. Qısqa suzıqlar yazuda ayırım xäref ilä tügel, xäräkä aşa ğına bilgelilärbilgelänä:
 
* <font class="arabic">'''َ'''</font> – qısqa [a] – ''fätxä''
 
* zämmäle xäreftän soñ xäräkäsez ''wäw'' kilsä, şul ''zämmä''+''wäw'' ozın [ū] yä ki [uw] kük uqıla: <font class="arabic">دُ‌و</font> – [duw]
 
* fätxäle wä hämzäle ''älif''tän soñ tağın ber xäräkäsez ''älif'' kilsä, şul ike ''älif'' urınına ber dulqınlı ''älif'' yazıla wä ul ozın [ā] kük uqıla. <font class="arabic">أَ + ا = آ</font>
 
==== Tänwin xäräkäläre ====
 
* <font class="arabic">'''ٌ'''</font> – zämmä tänwin – [ün] uqıla. Mísal: <font class="arabic">'''بَابٌ'''</font> – [bābün]
 
 
: İskärmä: Fätxä tänwinle xäreftän soñ xäräkäsez ''älif'' kilsä, şul ''älif'' uqılmí.
1544

правки