«Казна» битенең юрамалары арасында аерма

2692 байта убрано ,  1 ел элек
к
төзәтмә аңлатмасы юк
к
'''Казна''' - [[дәүләт]]нең барлык төр байлыклары җыелмасы; дәүләт милке. Шул байлыкларның хуҗасы буларак дәүләт үзе һәм шул байлыклар белән идарә итә торган дәүләт учреждениесе.
КАЗНА I и. 1) Дәүләтнең барлык төр байлыклары җыелмасы; дәүләт милке. Сәгать уннар чамасында казна ашы да пеште. Бәет. Өч елга көтәргә казнадан ат та алдым, көзге сайлаулар вакытында, үземне авыл советына член да итеп уздырдылар… М.Гали. Бер бүлмәле казна йортының стенасыннан, күз явыңны алырдай җете бизәкле келәмнән, чәчәкләр сиңа балкыйлар. <ref>Г.Ахунов</ref>
 
==Аңлатма==
2) Шул байлыкларның хуҗасы буларак дәүләт үзе һәм шул байлыклар белән идарә итә торган дәүләт учреждениесе. Үткән көз мин лашманда казна хезмәтендә йөргән вакытта, имана түләргә юне булмаганга, минем хатынның актык кәҗәсен саттыргансыз. <ref>М.Галәү.</ref>
 
Казна, қазнақ, қазнау - нигез < борынгы төрки qaznaq, qïznaq «казна» <ref>ДТС: 439–450</ref>; а ~ ы тәңгәллеге бу сүзнең бик борынгылыгын дәлилли һәм <ref>Doerfer (3: 472–474)</ref> фарсыча qaznaq «чолан» сүзен төрки телләрдән дип бик хаклы рәвештә күрсәтә; бу сүз борынгы төрки мөлкәт кую (яшерү) өчен казылган һәм бура белән ныгытылган чокырны белдергән.
3) Байлык, хәзинә; тупланган акча. Байлык Ходай биргәннән, казна тапканнан, очраклы рәвештә байлыкка юлыгудан кебек җаваплар белән изах ителә килә. <ref>Г.Нигъмәти</ref>
 
Казна сүзен гарәпчә хәзинә сүзеннән дип бару (киң таралган версия) дөреслеккә орына гына: гарәп сүзенең контаминацион тәэсире генә булган.<ref>Аникин: 235, бай әдәбият күрсәтелә.</ref>
4) неол. Дәүләт бюджеты
 
5) күч. Тупланма, тупланыш. Син генә иң нечкә хисләр, нечкә моңнар чишмәсе, син тавышлар казнасы һәм син уеннар патшасы. <ref>Ш.Бабич</ref>
 
'''Казна суы''' иск. Аракы, исерткеч эчемлек.
<ref>Таңлат 2015-2017</ref>
 
==Аңлатма==
 
КАЗНА, қазнақ, қазнау «казна; основание; доска, которая прикрывает зияющее отверстие» (мич казнасы «бревенчатое основание печи», сәке казнасы «доска, прикрывающая поднары»); диал. «ларь» ~ башк. қазна «основание печи», қызана «сруб под печкой» ~ чув. хысна «казна; налог» < бор. төрки qaznaq, qïznaq «казна» <ref>ДТС: 439–450</ref>; а ~ ы тәңгәллеге бу сүзнең бик борынгылыгын дәлилли һәм <ref>Doerfer (3: 472–474)</ref> фар. qaznaq «чолан» сүзен төрки телләрдән дип бик хаклы рәвештә күрсәтә; бу сүз бор. төрки мөлкәт кую (яшерү) өчен казылган һәм бура белән ныгытылган чокырны белдергән. Казна сүзен гар. хәзинә сүзеннән дип бару (киң таралган версия) дөреслеккә орына гына: гарәп сүзенең контаминацион тәэсире генә булган. К. ш. ук кырг., уйг. казынак, казанак, казнак «казна; келәт; ләхет», тув. казанак «көпкә (зимләнке), өй кәмәше; эт оясы – куңгыра», төр. kasnak «кыса; көрәшченең бик киң бил каешы; чигү тамбуры», төркм. <ref>(ТДГДС: 45)</ref> газна «кимәдә аркылы такта», аз. газнаг «баз, казылган чокыр» һ.б.
 
Удм. казна «казна» тат. һәм рус телләреннән, мар. кч. гäзна, гозна тат. сөйләшләреннән булса кирәк. Рус казнá куман теленнән кергән дип исәпләнә (<ref>Аникин: 235, бай әдәбият күрсәтелә). К. Кәҗүнни, Кәзәнкә.
</ref>
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
 
[[Төркем:Икътисад терминологиясе]]