Арчан (лат. Callúna vulgáris Ве́реск обыкнове́нный) — үсемлек, арчанлылар гаиләлегенең Calluna ыругының бердәнбер төре.

Арчан
Сурәт
Халыкара фәнни исем Calluna vulgaris Hull
Таксономик ранг төр
Югарырак таксон Вереск[d]
Таксонның халык атамасы Heidekraut[1][2], Heather[3], Struikhei[4], vřes obecný[5], mărtăloagă, struikhei[2], callune[2], heather[2], kangaskanerva[6], Scotch Heather[7], Scottish Heather[7], ling[2] һәм 帚石南[8]
Базионим Erica vulgaris[d]
Бүләкләр
Нинди вики-проектка керә WikiProject Invasion Biology[d]
GRIN URL npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=8605[10]
Commons-logo.svg Арчан Викиҗыентыкта

СыйфатламаҮзгәртү

Арчан куакларына биек кыя һәм тау башларында юлыгып була. Миллион еллар эчендә арчан тышкы табигый шартларга җайлаша алган, ул кышкы зәмһәрир суыкка да, җәйге челләгә дә түзә. Гранит кыяларны яратса да, арчан тау түбәсендә дә, киселгән урманнарда, шәрә ташта да үсә ала. Кайчандыр өчәр метрлы булган арчан бүген 30 сантиметрлы гына булса да, матур-матур куаклыклар булып үсә. Арчан Русиянең урта полосасын да үз итә. Әмма бик акрын үрчи, шуңа күрә Җир йөзендә ул кимегәннән-кими бара. Яфрагы каты, өчкырлы дияргә була, вак ылысны хәтерләтә, әмма бик үк кадаучан түгел. Июль-августта алсу-шәмәхә, сирәк очракта ак чәчәк ата.

 
О. В. Томе «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабыннан ботаник иллюстрация

Файдасы һәм кулланылуыҮзгәртү

Яфрагының чәе һәм арчан балы – зур деликатес һәм бик сирәк тәти торган ризык.

Авылларда бүген дә әле арчанны абзарлар, мунча, агач өй салганда файдалану гадәте бар. Кипкән ботаклары стеналарда җылыны бик әйбәт тотучы материал булып исәпләнә, дымны яхшы сеңдерә, торакны кышкы суыктан һәм озакка сузылган яңгырлардан саклый.

Шулай ук карагызҮзгәртү

ЧыганакҮзгәртү

ш

  1. FloraWeb
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 Бельгийский список видов
  3. Британ утраулары Ботаника җәмгыяте — 1836.
  4. Nederlands Soortenregister
  5. Portál informačního systému ochrany přírodyAgentura ochrany přírody a krajiny České republiky.
  6. Finnish Biodiversity Information Facility — 2012.
  7. 7,0 7,1 North Carolina Extension Gardener Plant ToolboxNC Cooperative Extension.
  8. 林秦文, 肖翠, 马金双 中国外来植物数据集, A dataset on catalogue of alien plants in China // 生物多样性 — ISSN 1005-0094doi:10.17520/BIODS.2022127
  9. https://www.loki-schmidt-stiftung.de/downloads/projekte/BlumendesJahres.pdf
  10. GRIN үсемлекләр таксономиясе