Арчан (лат. Callúna vulgáris Ве́реск обыкнове́нный) — үсемлек, арчанлылар гаиләлегенең Calluna ыругының бердәнбер төре.

Арчан
CallunaVulgaris.jpg
Халыкара фәнни исем Calluna vulgaris Hull
Таксономик ранг төр
Югарырак таксон Calluna[d]
Таксонның халык атамасы Heidekraut[1][2], Heather[3], Struikhei[4], vřes obecný[5], mărtăloagă, struikhei[2], callune[2], heather, ling[2] һәм kangaskanerva[6]
Базионим Erica vulgaris[d]
Бүләкләр
GRIN URL npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomydetail.aspx?id=8605[8]
Commons-logo.svg Calluna vulgaris Викиҗыентыкта

СыйфатламаҮзгәртү

Арчан куакларына биек кыя һәм тау башларында юлыгып була. Миллион еллар эчендә арчан тышкы табигый шартларга җайлаша алган, ул кышкы зәмһәрир суыкка да, җәйге челләгә дә түзә. Гранит кыяларны яратса да, арчан тау түбәсендә дә, киселгән урманнарда, шәрә ташта да үсә ала. Кайчандыр өчәр метрлы булган арчан бүген 30 сантиметрлы гына булса да, матур-матур куаклыклар булып үсә. Арчан Русиянең урта полосасын да үз итә. Әмма бик акрын үрчи, шуңа күрә Җир йөзендә ул кимегәннән-кими бара. Яфрагы каты, өчкырлы дияргә була, вак ылысны хәтерләтә, әмма бик үк кадаучан түгел. Июль-августта алсу-шәмәхә, сирәк очракта ак чәчәк ата.

 
О. В. Томе «Flora von Deutschland, Österreich und der Schweiz», 1885 китабыннан ботаник иллюстрация

Файдасы һәм кулланылуыҮзгәртү

Яфрагының чәе һәм арчан балы – зур деликатес һәм бик сирәк тәти торган ризык.

Авылларда бүген дә әле арчанны абзарлар, мунча, агач өй салганда файдалану гадәте бар. Кипкән ботаклары стеналарда җылыны бик әйбәт тотучы материал булып исәпләнә, дымны яхшы сеңдерә, торакны кышкы суыктан һәм озакка сузылган яңгырлардан саклый.

Шулай ук карагызҮзгәртү

ЧыганакҮзгәртү

ш

  1. FloraWeb
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 Бельгийский список видов
  3. Британ утраулары Ботаника җәмгыяте — 1836.
  4. Nederlands Soortenregister
  5. Portál informačního systému ochrany přírodyAgentura ochrany přírody a krajiny České republiky.
  6. Finnish Biodiversity Information Facility
  7. https://www.loki-schmidt-stiftung.de/downloads/projekte/BlumendesJahres.pdf
  8. GRIN үсемлекләр таксономиясе