Төп менюны ачу

Әгъзам Вәлиев, Әгъзам Җиһанша улы Вәлиев, рус. Валеев Агзам Зиганшевич (1919 елның 10 апреле, Казан губернасы, Чистай өязе, Каргалы1986 елның 31 декабре, Архангельск) — очучы, Бөек Ватан сугышында эскадрилья командиры, майор. Советлар Берлеге Каһарманы (15.05.1946).

Әгъзам Вәлиев
ValeevAgzam.jpg
Туу датасы 10 апрель 1919(1919-04-10)
Туу урыны Казан губернасы Чистай өязе, Каргалы авылы
Үлем датасы 31 декабрь 1986(1986-12-31) (67 яшь)
Үлем урыны Архангельск
Иялек РСФСРFlag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg РСФСР
ССРБFlag of the Soviet Union.svg ССРБ
Гаскәр төре авиация
Дәрәҗә
Полковник ВВС СССР
Җитәкчелек иткән эскадрилья
Бүләкләр һәм премияләр Совет Берлеге КаһарманыЛенин орденыКызыл Йолдыз ордены

Кызыл Йолдыз ордены

Кызыл Байрак орденыКызыл Байрак орденыКызыл Байрак ордены
 Истигъфада 1971

Эчтәлек

Тәрҗемәи хәлеҮзгәртү

 
Ә.Җ. Вәлиев сугыштан соң

1919 елның 10 апрелендә Казан губернасы Чистай өязе (хәзерге Чистай районы) Каргалы авылында эшче гаиләсендә туган. Фабрика-завод өйрәнчекләре мәктәбен тәмамлый. 1937 елдан Ташкәнттә. Заводта слесарь булып эшли. Шунда ук аэроклубта шөгыльләнә. 1938 елдан Кызыл гаскәрдә хәрби хезмәттә. Чкалов шәһәрендә (хәзерге Ырынбур) хәрби очучылар укуханәсен тәмамлаган (1940).

Бөек Ватан сугышыҮзгәртү

1941 елның июненнән фронтларда: Төньяк-көнбатыш, Көнбатыш, Брянск, 1нче һәм 2нче Украина фронтларында сугышларда катнаша. Мәскәүне саклау һәм һөҗүмгә күчү операцияләрендә И-15 һәм И-153 истребительләрендә очышлар ясый. 2нче Украина фронтының 5нче һава армиясе 5нче штурмлаучы авиация корпусы 331нче авиация истребительләре дивизиясе 179нчы авиация истребительләре полкында эскадрилья командиры булып хезмәт итә. Майор Ә. Вәлиев 501 мәртәбә һавага күтәрелгән (И-16, 153, Харрикейн, Як-1, Як-7, Як-9 хәрби очкычларында), 25 һава сугышында катнашкан, 4 дошман очкычын үзе бәреп төшергән, 3 очкычны күмәк рәвештә бәреп төшергәннәр. Украинаны, Румынияне, Молдавияне, Маҗарстанны, Австрияне, Чехословакияне азат итәүдә катнаша.

Сугыштан соңҮзгәртү

1946 елның 15 маенда Советлар Берлеге Каһарманы исеме бирелгән. Очучы офицерларның югары тактика мәктәбен (1945), Хәрби һава академиясен (1952) тәмамлаган. Полковник дәрәҗәсендә отставкага чыккан (1971)[1].
Чистайда, Архангельскида торган. 1986 елның 31 декабрендә вафат.

ХәтерҮзгәртү

Чистай шәһәре урамына исеме бирелгән.

Бүләкләре, мактаулы исемнәреҮзгәртү

ЧыганакларҮзгәртү

  1. Татарский энциклопедический словарь. Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
  2. Татарская энциклопедия. В 6 т. Т.1 (А-В). Казань, 2002.

ӘдәбиятҮзгәртү

  1. Березняк Н.Г. Герои Советского Союза – узбекистанцы, Ташкент, 1984.
  2. Джураев Т.Д. Верные сыны Родины. Ташкент, 1964.
  3. Советлар Союзы Геройлары – якташларыбыз. Казан, 1990.
  4. Батырлар китабы. Казан: ТКН, 2000. ISBN 5-298-01001-6

СылтамаларҮзгәртү

ИскәрмәләрҮзгәртү