Төп менюны ачу
Icono aviso borrar.png

Флейта (лат. flauta, нче flatus-дивары) - лабиальный тынлы музыкаль коралы, анда беренчел чыганагы тирбәлеш булып тора һава агым, кабрткыч турында як дивары музыкаль лабиум коралы . Тирбәнешләр чыганагы флейта каналында һава баганалары хәрәкәтенә китерә һәм билгеле бер биеклектәге тавыш барлыкка килә. Иң борынгы музыка уен коралларының берсе. Карый төркеменә агач тын.

Флейтларны тоту ысулы буенча озынайткыч, попереч һәм ярымҗәрәйләргә (диагональ) бүленә. Озынайтлар сызгыргыч җайланма (мундштучлар) һәм аннан башка була.

Капма-каршы капма-каршы капма-каршы флейт (ябык флейт) оклавка ачык концаклы флейт күләме буенча да югарырак яңгырый.

Костяная флейта чор палеолита (ориньякская культурасы)

Иң борынгы рәвешә флейта булып тора сыбызгы. Акрынлап сызгыргыч торбаларда бармак тишекләрен кисеп, гади дуңгызчысын сызгыргыч флейтага әверелдереп, музыкаль әсәрләрне башкарырга була. Флейтаның беренче археологик табылдыклары безнең эрага кадәр 35 — 40 мең ел, шул рәвешле флейт иң борынгы музыкаль коралларның берсе булып тора.

Озынайтылган флейт Мисырда моннан биш мең ел элек билгеле булган һәм ул Якын Көнчыгыштагы төп тын коралы булып кала. Европада 5-6 бармак тишеге булган һәм октав кичүенә сәләтле Озынайтлы флейт киң таралган иде, тулы музыка тавышын тәэмин итә, аның эчендә бармакларны чаткылык аша төрле Лада барлыкка китерергә, яртылаш кисү юлы белән аерым интерваллар үзгәрергә мөмкин. Хәзерге вакытта борынгы музыка башкарганда сирәк кулланыла.

5-6 бармаклы аркылы флейт Кытайда якынча 3 мең ел элек, ә Һиндстан һәм Япониядә — ике мең ел элек билгеле булган. Ауропада Урта гасырлар чорында, нигездә, яучы Тибындагы гади кораллар (блок-флейталар һәм флажолет элгәре), шулай ук Балкан аша көнчыгыштан Үзәк Европага үтеп кергән аркылы флейт та таратыла.

XVII гасыр ахырына аркылы флейта Француз осталары тарафыннан камилләштерелә, алар арасында Тулы хроматик тавыш бирү тавышын үтәү өчен клапанның алты бармак тишегенә өстә торган Оттетералар бүлеп бирелә. Экспрессив яңгырый һәм югары техник мөмкинлекләргә ия булып, аркылы флейта озакламый озынайтлы (блок-флейта) тартып чыгара һәм XVIII гасыр ахырына симфоник оркестрда һәм инструменталь ансамбльләрдә ныклы урын ала.

Арасында 1832 һәм 1847 Теобальд Бем камилләштерү коралы, ул шуннан бирле инде чагыштырмача аз үзгәрде. Ул түбәндәге мөһим яңалыкларны кертте: 1) башкарылу уңайлыклары түгел, ә акустик принциплар нигезендә зур бармаклы тишекләр урнашкан; 2) клапаннар һәм боҗра инструментларнын тәэмин иткән, ул 9 бармак ярдәмендә 15-17 тишек ябарга ярдәм итә, яисә хәтта күбрәк тә бема оригиналь системасы яки Бема гибрид булган Француз системасы булган Алман); 3) конически-параболик башлы Кәүсәр сенең цилиндрик каналын кулланды-ул ул 1847 елга кадәр кире кагу урыны урынына, бу исә төрле регистрларда яңгырашын яхшыртты һәм тигезләде; 4) металлны куллану өчен инструмент ясау өчен күчте, бу агач инструментлар белән чагыштырганда яңгырашның блескасын көчәйтте. (Элек ешрак кулланылды агач флейтов, шулай ук, сире, пыяла һәм филлә сөякләр. Нәтиҗәдә, Бем төрле материаллар белән күп санлы экспериментлар нәтиҗәсендә, иң чиста яңгыраш көмешкә ярдәм итә, шуңа күрә безнең көннәрдә ул очсызрак укучы модельләре өчен сплавлар составына керә, шулай ук кыйммәтле һөнәри модельләрдә алтын һәм платинага өстәмәләр булып тора. Ләкин биемнең иң зур казанышы шунда ки, гениаль механик клапаны аркасында флейтта хроматик гамма һәм әсәрләрне бөтен нечкәлекләрдә башкару мөмкин булды.

Хәзерге оркестрларда гадәти зур флейтаны (аның тембры төрледән-төрле, әмма берничә салкынлык, һәм Мила тавының көче), кискен тавышлы кече флейтаны (Октава югарырак), сире әлт флейтаны (аның тембры бераз җылырак) кулланалар, басымлы флейтаны (Октава түбәнрәк) бик сирәк кулланалар.

Төп мәкалә: Калюка.

Калюка (колючийдан), шулай ук выгонккалюкаюка, обертон флейт, үлән дудкасы — озынайтылган флейтаның бер төре булган тынлы музыка коралы, чөнки уен барышында бу музыкаль инструментта табигый обертоннар бирелә. Аннан гыйбарәт тулы цилиндр белән махсус тишекләрдән ясаган бер с татарника колючего агачтан яки башка үсемлекләр.

Белгечләргә рус традицион мәдәниятендә корал куллану турында 1980 елда гына билгеле була, шуннан соң ул рус фольклор ансамбльләрендә шактый киң кулланыла. Халык мәдәниятендә бары тик ирләр генә санала. Шундый ук калюке инструментлар дөньяның күп кенә халыклары арасында очраша.

Уен калюке юлы белән башкарыла открывания һәм бармак белән ябу түбән трубканн тишеге, шулай ук үзгәртү көч тамак белән бирелүчән агым һава, бу коралы. Уен барышында музыка коралы тоталар вертикаль аска таба ике куллап итеп подушечкой указательного бармак була иде, ягъни ачарга, ягъни ябарга түбән тишек.

Күләме музыка коралы булырга мөмкин төрле, карап арту һәм длины кулыннан играющего анда. Балалар өчен бу ел, 25 см, 30 см, ә зурлар өчен — нче 72 см кадәр 86 карагыз Озынлыгы трубки шулай ук подгоняется үсеше буенча хуҗасы. Озынлыгы санала приемлемой, әгәр ладонью куллар яки пальцами була иде ябарга түбән отверстие на трубе. Шуңа күрә озынлыгы флейты артмаска тиеш күләмен вытянутой куллары нче плеча кадәр кончиков бармаклар. Корпус калюки ия кертеләләр конической формалар белән генә сужающийся өстән аска таба. Эчке диаметр трубок тәшкил итә, 15 нче дән 25 мм. Диаметр ял отверстия артмый 12-14 мм, ә өске отверстия — 19-23 мм.