«Böyek Bolğar ile» битенең юрамалары арасында аерма

109 байт убрано ,  6 ел элек
Вандализм
(Вандализм)
{{twinLAT|Бөек Болгар}}
[[Файл:Pontic steppe region around 650 AD.png|right|300px|thumb|Böyek Bolğar ile häm anıñ kürşeläre, 512-679VII ADg.]]
[[Файл:Idel Bolgar.jpg|right|300px|thumb|Bolğarlar, 512-679XIII ADg.]]
[[Файл:Monogram of Kubrat.svg|right|300px|thumb|Qubrat xan bilgese]]
'''Böyek Bolğar ile''' — (viz. Παλαιά Μεγάλη Βουλγαρία; bolg. Стара Велика България 512-679 AD) — hunnar näselennän bulğan törki bolğarlarnıñ däwläte. Böyek Bolğarda şulay uq başqa xalıqlar da yäşägän (fin-uğır telle xalıqlar h.b.). Böyek Bolğar 632 yılda tözelep, 671 yılda xäzärlär basımı astında tarqala.
==Nigez salu==
VI ğasırnıñ 80 nçe yıllarında Azov buyı bolğarların häm alarğa qärdäş başqa qäbilälärne HuniTörki qaxanlığı üzenä buysındırğan. Läkin bu könçığış törkilärenä qarşı köräştä bolğarlar, bergä oyışıp, qäbilälärneñ zur häm qüätle berlegen tözi alğannar. Bu berlek tarixta Böyek Bolğar digän isem belän
mäğlüm. Bolğarlarnı berençe bulıp berläştergän keşe [[Dulo]] ıruınnan çıqqan kenäz [[Orğana]] ikänlege bilgele (üz waqıtında hunnarnıñ başlığı, dähşätle [[Attila]] da şuşı ıruğa qarağan).
 
Bez qısqaça tanıştırğan kul'tura urta ğasırlar başındağı Yevraziä törkiläreneñ iñ zur arxeologik kul'turalarınnan berse bulıp isäplänä. Soñraq ul İdel bolğarları mädäniäte nigez taşlarınıñ bersenä äwerelgän.
 
==Qubrat xan==
==[http://tt.wikipedia.org/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%B1%D1%80%D0%B0%D1%82_%D1%85%D0%B0%D0%BD Qubrat xan]==
632 yılda Böyek Bolğar däwläteneñ xanı bulıp Orğananıñ ber tuğanınıñ ulı Qubrat täxetkä utırğan. Qayber çığanaqlarda, mäsälän, Vizantiä tarixçısı İoann Nikuisskiy xronikasında Qubrat çuqındırılğan häm Vizantiädä imperator İrakliy sarayında tärbiä alğan dip birelgän.
Läkin qayber tarixçılar bu xäbärgä şik belderälär häm Qubrat tügel, ä anıñ ağası Orğana Konstantinopol'dä yäşägän häm çuqındırılğan dip raslıylar. Qubrat isä mäcüsi bulıp qalğan, ul waqıtlardağı barlıq törkilär kebek ük [[Täñre]]gä tabınğan («täñrelek» — ber allalıqnıñ başlanğıç forması ul), citmäsä törki süze belän «xan» dip atalğan häm iseme dä törkiçä bulğan. Osta säyäsätçe häm talantlı ğäskär başlığı bulğan Qubrat üzäkläşterelgän däwlät tözi alğan, häm şul çor çığanaqlarında bu däwlät xaqlı räweştä «Böyek» dip zurlap yörtelgän.
22 323

правки