«Үтә үткәрүчәнлек» битенең юрамалары арасында аерма

219 байт добавлено ,  8 ел элек
төзәтмә аңлатмасы юк
[[Файл:Flyingsuperconductor.ogg|thumb|YBCO Гадәттән тыш үткәрүчәнлек хәлендә левитация (очу) күренеше]]
[[Файл:Cvandrhovst.png|right|thumb|300px|Гадәттән тыш үткәрүчәнлек хәленә күчкәндә җылысыешлык (c<sub>v</sub>, зәңгәр сызык) һәм чагыштырма каршылык (ρ, яшел) үзгәреше.]]
'''Гадәттән тыш үткәрүчәнлек''' (''tat.lat. [http://tt.wikipedia.org.ttcysuttlart1999.aylandirow.tmf.org.ru/wiki/Гадәттән_тыш_үткәрүчәнлек Ğädättän tış ütkärüçänlek]'') — кайбер җисемнәрнең төп-төгәл нуль электр каршылыгы чик температурасы түбәнрәк ия булуының үзенчәлеге. Гадәттән тыш үткәрүчәнлек хәленә әйләнүче берничә йөз кушылма, керамик, эретмә, чиста элемент билгеле.
 
Гадәттән тыш үткәрүчәнлек - квант күренеш. Ул Мейсснер эффекты белән сыйфатлана. Мейсснер эффекты - гадәттән тыш үткәргеч күләменнән магнит кыр тулысынча этеп чыгару күренеше.
 
[[1986]]—[[1993]] елларда югары температуралы гадәттән тыш үткәргечләр ачыла. Югары температуралы гадәттән тыш үткәргечләр сыек һелий температурасында (4.2 К) гына түгел, ә сыек азот кайнау температурасында (77 К) файдалану мөмкинлеген бирә. Сыек азот сыек һелийга караганда шактый арзанрак.
 
Гадәттән тыш үткәрүчәнлек [[1911]] елда Һолланд физигы Хейке Камерлинг-Оннес тарафыннан ачыла.
Әлегә иң зур чик температурасы 138 К Hg—Ba—Ca—Cu—O(F) гадәттән тыш үткәргечендә ачыла, 400 кбар басымында 166 К температурасына ирешә.
 
Көчле магнит кыркыры әлеге температурада гадәттән тыш үткәрүчәнлек хәлен бетерә, шушы чик магнит кыры ''Н<sub>c</sub>'' билгеләнә. Чик магнит кыры температурадан бәйлелеге тигезләмә тасвирлый:
:<math>H_c(T) = H_{c0}\left(1-\frac{T^2}{T_c^2}\right)</math>
:<math>H_{c0}</math> — чик магнит кыры
Гадәттән тыш үткәргечләрнең ике төре бар. II-төре гадәттән тыш үткәргечләрнең ике чик магнит кыры бар: Н<sub>c1</sub> кырында гадәттән тыш үткәргеч эченә Абрикосов өермәсе керә, Н<sub>c2</sub> кыры гадәттән тыш үткәрүчәнлек хәлен бетерә.
== Гадәттән тыш үткәрүчәнлек сәбәпләре ==
Түбән температуралы гадәттән тыш үткәрүчәнлек Бардин-Купер-Шрифер теориясе белән тасвирлана. Шушы теория буенча ике электрон каршы спин белән фонон алышуына аркасында Купер-пары ягъни бозон барлыкка килә. Шушы бозоннар [[Бозе-Эйнштейн туплавынатуплау|Бозе-Эйнштейн тупла]]вына күрә кристалл рәшәткәсендә сибелми, шуңа күрә электр каршылыккаршылыгы нуль була. Купер-пары эчке үзара бәйләнеш энергиясе дәрман ярыгы булып исемләнә. Гадәттән тыш үткәрүчәнлек күренеше бетерү өчен Купер-парын өзәргә кирәк ягъни температурадан яки тышкы кырдан куелган энергия дәрман ярыгыдан зуррак булырга тиеш.
 
Шулай итеп:
22 323

правки