«Böyek Bolğar ile» битенең юрамалары арасында аерма

107 байт добавлено ,  7 ел элек
Qubrat VII yözneñ 50 nçe yıllar axırı—60 nçı yılları başında ülgän (qayberäwlär irtäräk, tögälräk waqıtnı kürsätälär—642 yılda, dilär). Anıñ üleme çınında üze tözegän berläşmäneñ yäşäwdän tuqtawına kitergän. Ğomumän, mondıy arada barlıqqa kilgän däwlätlär, nindi genä yañğırawıq kemnär belän atalmasınnar, qüätle monarx xakimlek itkändä genä yäşi alğannar häm ul ülügä, qağidä bularaq, tarqalğannar, cimerelgännär. Böyek Bolğar belän dä şulay bulğan.
==Qubratnıñ ulları==
[[Файл:Bulgarians and Slavs VI-VII century.png|right|300px|thumb|Böyek Bolğar ile häm warisları]]
Vizantiä monaxı Täwbäçe Feofannıñ 810—815 yıllarda terkäp qaldırğan yılyazmasında ber borınğı bolğar riwayäte kiterelä. Anda söylängänçä, Qubratnıñ biş ulı bula. Ul alarğa hiçqayçan ber-bersennän ayırılmasqa, başqalar östennän xakimlek itü häm qollıqqa töşmäs öçen härçaq berdäm yäşärgä wasiät äytep qaldıra. Bu riwäyät soñraq könbatışta kiñ tarala. Anda şundıy ber waqiğa kiterelä: menä xan, ülär aldınnan, ulların üz yanına çaqırta, alarğa ''ber bäyläm sıyıq tal çıbığı kiterergä quşa häm härqaysına şul bäylämne sındırıp qararğa boyıra. Berse dä buldıra almıy. Şunnan soñ xan bäylämnän ber çıbıq suırıp ala da ciñel genä sındırıp birä. Menä, di ul, bäylämne yäş, köçle keşe dä sındıra almadı, ä ayırım ber çıbıqnı ülep yatuçı xälsez qart ta sındırdı. Tormışta da näq şulay: bergä tuplanğan bolğarlarnı berkem ciñä almas, ä ayırılğan här urdanı doşman ciñäçäk häm üzenä buysındıraçaq.''
 
Riwäyättä Qubrat ullarınnan öçeseneñ iseme atalğan: ölkäne — [[Batbay]], ikençese— [[Qotrağ]], öçençese — [[Asparux]] (ike keçeseneñ isemnäre kürsätelmägän). Ämma xäzärlär häm protobolğarlar tarixın tikşerüçe M. İ. Artamonov häm S. A. Pletneva, tarixi çığanaqlarğa nigezlänep, Qubratnıñ ike genä ulı: Batbay belän Asparux qına buluın raslıylar. Qotrağ isemen alar bolğar qäbilälärennän berse qotrağlar belän bäylilär. Ğomumän, xannıñ biş ulı turındağı riwäyät Böyek Bolğar ilendä bulğan '''biş etnik törkem''', biş ere qäbiläne gäwdäländerä.
 
==«Böyek Bolğar ile» warisları==
Bu çorda Böyek Bolğar cirläre könçığıştan höcüm itep toruçı xäzärlär tarafınnan nıq kimetelgän bulğan. Qubratnıñ ulları Qawqaz aldı tiräsendäge könyaq töbäklärgä genä xuca bulıp qalğannar.
22 323

правки