«Планета» битенең юрамалары арасында аерма

77 байт добавлено ,  10 ел элек
к
төзәтмә аңлатмасы юк
к (робот кушты: lez:Планета)
кНет описания правки
[[Файл:Terrestrial planet size comparisons.jpg|thumb|325px|Җирсыман планеталар: Меркурий, Венера, Җир, Марс ''(зурлыклар[[зурлык]]лар чагыштыру өчен, ераклыклар сакламаган)'']]
[[Файл:Gas giants and the Sun (1 px = 1000 km).jpg|thumb|325px|Кояш җирлегендә газлы зур планеталар: Юпитер, Сатурн, Уран, Нептун ''(зурлыклар чагыштыру өчен, ераклыклар сакламаган)'']]
'''Планета''' ({{lang-el|πλανήτης}} — «илгизәр») — [[йолдыз]] яки [[йолдыз калдыгы]] тирәсендә әйләнүче[[әйләнү]]че, үз орбитасының[[орбита]]сының әйләнә-тирәсен [[планетезималь]]ләрдән бушата алган һәм үз [[гравитация]]се тәэсирендә[[тәэсир]]ендә [[йомры]] [[форма]] алу өчен җитәрлек, әмма [[термик төш реакциясе]] башлану өчен җитмәслек массага[[масса]]га ия [[күк җисеме]].
 
Планеталарны ике төп төркемгә[[төркем]]гә бүлергә мөмкин: түбән тыгызлыклы[[тыгызлык]]лы [[зур планета]]лар, һәм эре булмаган [[каты]] кабыклы[[кабык]]лы [[җирсыман планеталар]]. [[Халыкара астрономия берлеге]] билгеләмәсе[[билгеләмә]]се буенча, [[Кояш системасы]]нда 8 планета бар. Кояштан ераклашу [[тәртип|тәртибендә]] дүрт җирсыман: [[Меркурий (планета)|Меркурий]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Җир шары|Җир]], [[Марс (планета)|Марс]], аннары дүрт зур планета: [[Юпитер (планета)|Юпитер]], [[Сатурн (планета)|Сатурн]], [[Уран (планета)|Уран]] һәм [[Нептун (планета)|Нептун]]. Шулай ук, [[Кояш системасындасистемасы]]нда ким дигәндә 5 [[кәрлә планета]] бар: [[Плутон (кәрлә планета)|Плутон]] ([[2006 ел]]гача тугызынчы планета дип исәпләнде), [[Макемаке (кәрлә планета)|Макемаке]], [[Хаумеа (кәрлә планета)|Хаумеа]], [[Эрида (кәрлә планета)|Эрида]] һәм [[Церера (кәрлә планета)|Церера]]. Меркурий һәм Венерадан тыш, һәрбер планета тирәсендә ким дигәндә бер [[иярчен]] әйләнә.
 
[[1992 ел]]дан башка йолдызлар тирәсендә әйләнүче йөзләрчә планета ([[экзопланета]]лар) ачышларыннан[[ачыш]]ларыннан башлап, галимнәр [[Киек Каз Юлы|Галактика]]да һәрбер урында планеталарны табып булганны аңлыйлар. [[2010 ел]]ның [[декабрь]] ае башына[[баш]]ына зур планеталардан алып җирсыман планеталарга хәтле 505 экзопланета мәгълүм була.
 
{{Кояш системасы}}
97 070

правок