«Нурулла мәчете» битенең юрамалары арасында аерма

к
төзәтмә аңлатмасы юк
к
{{twinCYR|Nurulla mäçete}}
{{Гыйбадәтханә
|Гыйбадәтханә төре = Мәчет
|Татар атамасы = Нурулла мәчете
|Үз атамасы =
|Рәсем = SoltanMosque.JPG
|Рәсем язуы =
|Рәсем зурлыгы =
|Хәзерге халәте =
|Ил = Русия
|Урнашу урыны статусы = шәһәр
|Урнашу урыны = Казан
|Координатлары = {{coord|55|46|58.46|N|49|06|52.40|E|type:landmark_region:RU|scale=1000}}
|Дин = ислам
|Мәхәллә =
|Кайсы дини агымга карый =
|Бина төре = мәчет
|Архитектура стиле =
|Проект авторы = А. К. Ломан
|Төзүче = Юнусов
|Нигезләүче =
|Беренче телгә алу =
|Нигезләү =
|Төп даталар =
|Юк ителгән =
|Төзелешнең башлануы = 1845
|Төзелешнең тәмамлануы = 1849
|Янкормалары =
|Ядкәрләре =
|Халәте =
|Сайт =
|Commons =
}}
[[Файл:SoltanMosque-1.gif|250 px|thumb|right|Тарихи күренеш.]]
[[Файл:SoltanMosque-2.JPG|250 px|thumb|right|Нурулла мәчете.]]
[[Файл:SoltanMosque-4.JPG|250 px|thumb|right|Эчке күренеш.]]
'''“НуруллаНурулла мәчете“мәчете'''- (элек ''Җиденче җәмигъ мәчете'', ''Печән базары мәчете'', ''Юныс мәчете'') — 1845-18491845–1849 елларда архитектор [[Александр Ломан|Александр Карлович Ломан]] проекты буенча коммерция советниклары бертуган [[Ибраһим Юнысов|Ибраһим]] (1806-18861806–1886) вә [[Исхак Юнысов|Исхак]] (1810-18841810–1884) Юнысовларның аталары, беренче гильдияле сәүдәгәре [[Гобәйдулла Юнысов|Гобәйдулла Мөхәммәтрәхим улы Юнысов]] (1776-18491776–1849) улларына васыять итеп калдырган акчаларына төзелгән.
 
== Тарих ==
[[Файл:SoltanMosque-1.gif|250 px|thumb|right|Тарихи күренеш.]]
1890-19081890–1908 елларда биредә танылган җәмәгать һәм сәяси эшлеклесе, [[“Азат”Азат газетасы]]н нәшер итүче [[Габдулла Апанаев|Габдулла Габделкәрим улы Апанаев]] (1861-19191861–1919) имам-хатыйб вазифасын башкарган.
[[Файл:SoltanMosque-2.JPG|250 px|thumb|right|Нурулла мәчете.]]
[[Файл:SoltanMosque-4.JPG|250 px|thumb|right|Эчке күренеш.]]
'''“Нурулла мәчете“'''- 1845-1849 елларда архитектор [[Александр Ломан|Александр Карлович Ломан]] проекты буенча коммерция советниклары бертуган [[Ибраһим Юнысов|Ибраһим]] (1806-1886) вә [[Исхак Юнысов|Исхак]] (1810-1884) Юнысовларның аталары, беренче гильдияле сәүдәгәре [[Гобәйдулла Юнысов|Гобәйдулла Мөхәммәтрәхим улы Юнысов]] (1776-1849) улларына васыять итеп калдырган акчаларына төзелгән.
 
[[1929 ел]]ның 16 ноябрендә Татарстан республикасының Үзәк башкарма комитеты карары белән мәчет ябыла, манарасы җимерелә.
==Башка атамалары==
[[1990 ел]]да мәхәллә кешеләренә кире кайтарыла һәм хәзерге атамасын ала.
“[[Печән базары]] мәчете”, “Юныс мәчете”, “Җиденче җәмигъ мәчете”.
 
== Татарстан Диния нәзарәтеннән чыгу ==
[[2011 ел]] башында “Нурулла”Нурулла мәчете мәхәлләсе үзенең [[Татарстан Диния нәзарәте|Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте]]ннән чыгуын әйтә.
 
=== Чыгу сәбәбе ===
Татарстан мөфтие урынына пленум намзәтләре мәчетнең имам-хатыйбы Габдулла хәзрәт Галиуллин Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән чыгуы турындагы рәсми белдерүендә: “Русия«Русия Конституциясе, “вөҗдан„вөҗдан иреге һәм дини берләшмәләр турындагы”турындагы“ федераль кануны һәм [[1998 ел]]ның 14 февралендәге [[Татарстан мөселманнары Диния нәзарәте низамнамәсе]] бозылу сәбәпле, [[Казан]]ның “Нурулла”Нурулла мәчете мәхәлләсе Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән чыга һәм корылтай эшендә катнашмый”катнашмый», диелә.
 
==Тарих Тасвир ==
1890-1908 елларда биредә танылган җәмәгать һәм сәяси эшлеклесе, [[“Азат” газетасы]]н нәшер итүче [[Габдулла Апанаев|Габдулла Габделкәрим улы Апанаев]] (1861-1919) имам-хатыйб вазифасын башкарган.
 
[[1929 ел]]ның 16 ноябрендә Татарстан республикасының Үзәк башкарма комитеты карары белән мәчет ябыла, манарасы җимерелә.
[[1990 ел]]да мәхәллә кешеләренә кире кайтарыла һәм хәзерге атамасын ала.
 
==Тасвир==
Мәхәллә диагонале буенча урнашкан, манарасы белән Киров һәм Парижская Коммуна урамнары кисешкән почмакка чыга.
 
=== Проекты ===
“Нурулла”Нурулла мәчетенең композициясе нигезенә [[1844 ел]]дагы үрнәк проекты салынган. Заллы, гөмбәзле мәчетнең төньягында җир өсте манарасы куелган. Ике катлы, озынча, сигез кырлы бина каскадлы-яруслы төзелешеннән гыйбарәт.
 
=== Мәхәллә почмагы ===
Мәхәллә почмагы периметры буенча элеккеге [[Печән базары]]ның беркатлы сәүдә биналары, кечкенә кибетләре төзелгән булган. Хәзерге вакытта бу корылмалар “Нурулла”Нурулла мәчетенең ярдәмче биналары вазифасын үти.
 
=== Беренче кат ===
Беренче катта төрле ярдәмче бүлмәләр урнашкан. Төп этажның озынча түгәрәк (овал) бинасы эчтән аркалар ярдәмендә гыйбадәт залларына бүленгән.
 
Беренче катта шулай ук тәһарәт бүлмәсе урнашкан. Ул мәрмәр белән тышланган вә сырлы кәсәле декоратив фонтан белән бизәлгән.
 
=== Зал ===
Зал өстендә фирәзә төсле ярымтүгәрәк гөмбәз һавада йөзеп калган сыман. Түгәрәк тәрәзәләрнең витражлары аша залның идәне, диварларына төсле-төсле ут таплары төшә.
 
=== Тышкы як ===
Тышкы яктан бинаның симметрик объемы өстендә суган башы рәвешле гөмбәзчеге булган киль рәвешле гөмбәз белән капланган. Үзәк залның интерьерында зур түгел цилиндр сыман нигездәге гөмбәз ярымсфера белән ачыла.
 
Көньяк фасадында михраб чыгынтысы күренми.
 
=== Манара ===
Мәчетнең романтик образы нигездә болгар манараларын хәтерләтә торган манара формасы аркасында туган.
Татарларның монументаль ислам архитектурасында ничәмә гасырдан соң беренче тапкыр чорлар вә традицияләрнең өзелгән бәйләнешен ялгап, торгызып карала.
 
=== Кәүсә ===
Конус сыман капланмады алты кырлы тамбурга өскә таба нечкәрә торган манараның цилиндр рәвешле кәүсәсе куела. Кәүсәсен тәмамлый торган биек түгел яруста урта гасыр башня чыгынтыларын хәтерләтә торган зур түгел турыпочмаклы уемнар ясала. Тоташ диярлек кәүсәсенең бормалы баскычы белән азанчының түгәрәк балконына менәргә була.
 
== Архитектурасы ==
1990-19951990–1995 елларда мәчет архитектор [[Рафыйк Билялов]] проекты буенча реставрацияләнә һәм реконструкцияләнә.
 
Татар ислам ның ошбу гүзәл истәлеге милли төзү сәнгатенең яңа чоры башлануын тасвирлап яңа төр мәчетләр — бина торецында җир өсте манарасы булган гыйбадәтханәләр таралуына өтеш бирә.
Мәчет композициясендә милли-романтик юнәлешендәге [[эклектика стиле]] күзәтелә.
 
== Галерея ==
<gallery>
Файл:SoltanMosque-3.JPG|Нурулла мәчете кышын.
Файл:SoltanMosque-5.JPG|Нурулла мәчете.
Файл:SoltanMosque-7.JPG|Элеккеге ерактан күренеш (сулда).
Файл:SoltanMosque-6.JPG|Печән базарында мәчет күренеше(сулда).
</gallery>
 
== Чыганаклар ==
* [http://www.tat.e-islam.ru›mosque/kazan/nurulla.html] Нурулла мәчете.]
* [http://www.azatliq.org/content/article/3555327.html]“Нурулла” «Нурулла» мәчете мәхәлләсе Татарстан мөселманнары Диния нәзарәтеннән чыкты]
 
{{Казан мәчетләре}}
3982

правки