Төп менюны ачу

Үзгәртүләр

Нет изменений в размере, 7 лет назад
к
Үзгәртүләр тасвирламасы юк
}}
'''Себер ханлыгы''' (''Seber xanlığı; Себер йорты, Seber yortı'') — 1429-1598 елларда [[Көнбатыш Себер]]дә урнашкан татар феодаль дәүләте. Төп халкы – [[себер татарлары]].
 
Күрше дәүләтләр – [[Пермь кенәзлеге]], [[Казан ханлыгы]], [[Ногай Урдасы]].
Себер ханлыгына [[Алтын Урда]] җучиләре династиясенең Шәйбанилар ыруыннан чыккан Хаҗимөхәммәтнең улы Мәхмүтәк заманында 1359 елда нигез салына.
Шәйбан [[Бату хан]]ның энесе булган. Бату хан аңа [[Көнбатыш Себер]]нең [[Урал таулары|Урал]] белән Иртеш арасындагы улусын бүлеп биргән. Шушы җирләрдә Себер ханлыгы барлыкка килгән. Элек бу улус татарлары терлек асрау һәм төньяк тайга урманнарында сунарчылык белән шөгыльләнгән булсалар, ханлык дәверендә игенчелек һәм шәһәр культурасы да үскән.
=Шәһәрләре=
Ханлыкта [[Искер]] (Иске йир, җир—иске шәһәр мәгънәсендә), башкалалар [[Төмән шәһәре|Чыңгы Тура]] (соңрак [[Төмән]]) һәм [[Кашлык]], шулай ук [[Тубыл]] (Тобольск), [[Тонтур]], [[Касыйм-Тура]] һәм башка шәһәрләр булганлыгы мәгълүм. Археологик тикшерүләр һәм үткән йөзгә кадәр сакланган урта гасыр корылмалары калдыклары шәһәрләрдә таштан кору архитектурасы, төрле һөнәр, ювелирлык сәнгате яшәгәнлеген раслыйлар. Көнбатыш (Казан ханлыгы, Русь) һәм Шәрык белән (Кытайга тикле) халыкара сәүдә барган. Читкә чыгарыла торган товарларның төп өлешен затлы мехлар һәм туннар тәшкил иткән.
=Юкка чыгу=
[[Казан ханлыгы|Казан]] һәм [[Әстерхан ханлыгы|Әстерхан]] ханлыкларын басып алганнан соң, чират Себергә килеп җиткән. Иван Грозный Себер ханлыгын басып алуны казаклар атаманы [[Ермак|Ермакка]] йөкләгән. Ермак Уралдан патшага талаган алтыннарын җибәргән һәм шуның белән үзен аклаган.
Иван Грозный Ермакның соравы буенча аңа булышка зур гаскәр дә җибәргән, һәм Себерне басып алу башланган. Соңгы Себер ханы Күчем үз дәүләтен саклап калу өчен бик озак һәм авыр көрәш алып барган. Ермак татарлар белән сугышта һәлак булган, ләкин Себергә һөҗүм яңа көчләр белән дәвам иттерелгән.
[[1598 ел]]да рус воеводалары белән соңгы бәрелештә Күчем җиңелгән. Себер ханлыгы басып алынган һәм, соңрак К. Маркс бик дөрес әйткәнчә, «шуның белән Азия Россиясенә нигез салынган».
 
{{Rq|stub}}
 
[[Төркем:Тарихи дәүләтләр]]
14 780

правок