«Кара тишек» битенең юрамалары арасында аерма

28 байт добавлено ,  10 ел элек
к
төзәтмә аңлатмасы юк
к (r2.7.1) (робот кушты: af, an, ar, ast, az, bar, bat-smg, be, be-x-old, bg, bn, bo, br, bs, ca, ckb, cs, cy, da, de, el, en, eo, es, et, eu, fa, fi, fr, fy, ga, gd, gl, gu, gv, he, hi, hif, hr, hsb, ht, hu, hy, id, io, is, it, ja, jv, ka, kn)
к
'''Кара тишек''' — гадәттән тыш зур [[тартым]] беләнлы киңлек-вакыт өлкәсе, шуңа күрә аны хәтта [[яктылык тизлеге]] белән йөрүчехәрәкәт объектларыитүче объектлар да ташлап китмиләркитә алмыйлар (шулай ук [[яктылык]] квантлары да).
 
Бу өлкәнең чиге [[вакыйгалар офыгы]] дип атала, ә аның хас зурлыгы — [[тартым радиусы]]. Иң гади очракта, сферик симметрияле кара тишектатишектә ул [[Шварцшильд радиусы]]на тигез:
: <math>r_s = {2\,GM \over c^2}</math>,
биредә ''c'' — [[яктылык тизлеге]], ''M'' — җисемнең массасы, ''G'' — [[тартым даими зурлыгы]].
 
Мондый киңлек-вакыт өлкәләре барлыгының теоретик ихтималлыгы [[Эйнштейн]] тигезләмәләренең төгәл чишелешләреннән килеп чыга. АларданАларның беренчесенеберенчесен [[1915 ел]]да [[Карл Шварцшильд]] чыгардычыгара. Атаманың авторы төгәл билгеле түгел<ref>{{cite web|title=Black Hole|work=World Wide Words|author=Michael Quinion|url=http://www.worldwidewords.org/topicalwords/tw-bla1.htm|accessdate=2009-11-26}}</ref>, әмма аны [[Джон Арчибальд Уилер]] тараттытарата һәм беренче мәртәбә халык алдында [[1967 ел]]ның [[29 декабрь|29 декабрендә]]да «Безнең Галәм: мәгълүм һәм мәгълүм булмаган нәрсәләр (Our Universe: the Known and Unknown)» лекциясендә кулландыкуллана<ref>Лекциянең тексты «Phi Beta Kappa» студент җәмгыяте The American Scholar (Vol. 37, No. 2, Spring 1968) журналында һәм «Sigma Xi» җәмгыяте American Scientist (1968, Vol. 56, No. 1, Pp. 1—20) журналында басылганбасыла. Бу эштәгехезмәттәге битбитне чираттагыәлеге китапта күчереп бастырдыларбастыралар: V.P. Frolov and I.D. Novikov, Black Hole Physics: Basic Concepts and New Developments, (Kluwer, Dordrecht, 1998), p. 5.</ref>. Элегрәк мондый астрофизик объектларны «коллапсланган йолдызлар» яки «[[коллапсар]]лар» ({{lang-en|collapsed stars}} сүзеннән), һәм ушандак «каткан йолдызлар» ({{lang-en|frozen stars}})<ref>[http://www.astrogalaxy.ru/705.html Чёрные дыры во вселенной]</ref> дип атаганнар.
 
== Искәрмәләр ==
1253

правки