«Казанбаш» битенең юрамалары арасында аерма

3655 байт добавлено ,  7 ай элек
төзәтмә аңлатмасы юк
к (→‎top: clean up, replaced: Русия → Россия using AWB)
|сайт теле =
}}
'''Казанбаш''' — [[Татарстан Республикасы]]ның [[Арча районы]]нда урнашкан авыл. Арчадан[[Арча]]дан 8 км төньяк-көнчыгыш ягына. 2002 елда 549 кеше яшәгән (татарлар). Урысларга 1617 елдан билгеле. Элек Кармыш Казанбаш буларак та билгеле. 1866 елда мәчете булган.
 
20 гасыр башында 2 мәчетле авыл; мәдрәсә, су тегермәне, 6 лавка эшли. Казанбаш җәмгыятенең җире ул вакытта 1869,8 десятина тәшкил иткән. 20 гасыр башында авылда вулыс идарәсе, 2 мәчет, кредит хуҗалыгы, тегермән, тимерчелек, 6 лавка. 1920нче елга кадәр Кармыш вулысы үзәге, 1920 елдан – Арча кантонында, 1930 елдан, [[Арча районы]] оешкач, шунда кертелә.
Халык саны: 1782 - 161 ир-ат заты; 1859 - 877, 1897 - 1074, 1908 - 1178, 1920 - 1256, 1926 - 1183, 1938 - 948, 1949 - 793, 1958 - 697, 1970 - 695, 1979 - 628, 1989 - 596 кеше.<ref>http://www.ite.antat.ru/articles/punkt_k/k_025.html Татарская энциклопедия, 3 том</ref>
== Тарихы ==
== Истәлекле урыннар ==
Авыл 1617 елдан бирле билгеле, 1917 елга кадәр шулай ук Кармыш Казанбаш дип аталган. XX гасыр башында [[Казан губернасы]]ның Кармыш волостеның үзәге була. 1920 елдан ТАССРның Арча кантоны составына керә. 1930 елдан Арча районына керә.
 
Җирле халык сөйләвенчә, авылга 700 елдан артык. Авылга ике болгар егете - Моллагол белән Әхмәт нигез салган, беренче яшәүчеләр агач хәзерләү, терлекчелек һәм үсемлекчелек белән шөгыльләнгән, дип санала. Калкулыкта марилар яшәгән, әмма аннары алар исламны татар гаиләләре белән уртак тамырлар аркасында кабул иткән дигән фикер бар.
 
1880-1910 еллар вакытлары турында бакалея кибете, берничә мастер, аерым алганда, Зиннәтулла турында мәгълүматлар сакланган, ул руслардан авыл хуҗалыгы коралларын ясарга өйрәнгән, аның остаханәсе безнең көннәргә кадәр сакланган. 1891 елда корылык аркасында авылда ачлык була, аның белән Ногмановлар гаиләсенең ярлы Җамалый сараена ут төртүе бәйле, шуның нәтиҗәсендә авылда зур янгын башлана һәм күп кенә йортлар зыян күргән.
 
Күмәкләшү вакытында колхозга нигез салына, алма бакчасында колхоз умарталыгы була. Мәктәп (1928), балалар бакчасы, ике мәчет төзелә.
 
241 кеше сугышка киткән, алар арасында 8 хатын-кыз, 103 кеше кайтмаган, алар арасында бер хатын-кыз, 61 кеше хәбәрсез югалган. Билгеле булганча, 3 кеше әсирлектә һәлак булган, 22 кеше "Суслонгер җәзасына" дучар ителгән.
== Сугыштан соңгы чор. Хәзерге вакыт ==
Сугыштан соң халык саны арта башлый. 1967 елда колхоз конторасы төзелә.
 
1981 елда «Ромашка» балалар бакчасы ачыла, 1982 елда мәдәният йорты, шул ук елда тагын бер кибет ачыла.
 
2000-2002 елларда авылның төп урамнары асфальтланган. 2008 елда мәдәният йорты, 2015 елда - мәктәп һәм балалар бакчасы ремонтланган.
 
2018 елның февралендә [[Казанбаш]] мәктәбендә 39 кеше зыян күргән эчәк инфекциясе (норовируса) кабынышы булган. Ул Россия ММЧ ларында яктыртылган<ref>{{Cite web|url=https://www.business-gazeta.ru/article/372466|title=Коварный омлет: в отравлении 39 детей в итоге обвинили повариху|author=Елена Иванова, Ангелина Головатая, Наталья Голобурдова|publisher=БИЗНЕС Online|lang=ru|accessdate=2020-01-25}}</ref>.
 
== Икътисад һәм социаль тармак ==
Урта мәктәбе, мәдәният йорты, мәчете бар, китапханәсе.
 
== География ==
 
== Атаклы кешеләр ==
* [[Диас Вәлиев]] (1938-2010), язучы, [[Тукай премиясе]] лауреаты ([[1976]]).
* [[Мирбат Хәстиев]] (1927-2000), Социалистик Хезмәт Каһарманы.
 
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
 
== Чыганаклар==
1397

правок