«Ил (гәҗит)» битенең юрамалары арасында аерма

5043 байта добавлено ,  3 ай элек
к
мәгълүмат өстәү: + Ябылу тарихы
(→‎top: clean up, replaced: Питырбур → Санкт-Петербург using AWB)
к (мәгълүмат өстәү: + Ябылу тарихы)
{{Газета
{{ГәҗитВМ}}'''Ил''' — иҗтимагый-сәяси гәҗит. 1913 елның 22 октябреннән 1918 елның апреленә кадәр Санкт-Петербург (1914 елның ноябренә кадәр) һәм Мәскәү шәһәрләрендә [[атна]]га 3 тапкыр татар телендә нәшер ителә, барлыгы 292 саны чыга. Нәшир – [[Гаяз Исхакый]], мөхәррирләр – [[Гаяз Исхакый]], [[Нәҗип Гасрый]].
| исем = Ил| оригиналь исем =
| рәсем = [[Файл:Ил.jpg|200px]]
| имза =
| төр = иҗтимагый-сәяси газета
| формат =
| нигезләнде = 1913
| публикацияләр туктату = 16.04.1918
| бәя =
| гамәлгә куючы = [[Гаяз Исхакый]]
| нәшер итүче =
| мөхәрир =
| баш мөхәрир = [[Гаяз Исхакый]]
| штат =
| сәяси = милли-либерал газета
| тел = [[татар теле]]
| тираж =
| төп офис = [[Петербург]],<br/> [[Мәскәү]]
| ISSN =
| веб-сайт =
}}
{{Портал|Татар матбугаты}}
<small>{{мәгънәләр|Ил (мәгънәләр)}}</small>
{{ГәҗитВМ}}'''«Ил»''' — иҗтимагый-сәяси гәҗит. 1913 елның 22 октябреннән 1918 елның 16 апреленә кадәр Санкт-Петербург (1914 елның ноябренә кадәр) һәм Мәскәү шәһәрләрендә [[атна]]га 3 тапкыр татар телендә нәшер ителә, барлыгы 292 саны чыга. Нәшир – [[Гаяз Исхакый]], мөхәррирләр – [[Гаяз Исхакый]], [[Нәҗип Гасрый]].
 
== Тарих ==
[[Гаяз Исхакый]] тарафыннан нигезләнгән «Ил» газетасы 1913 елның 22 октябрендә [[Петербург]]та чыга башлаган. 1914 елның ноябреннән 1915 елның март ахырына кадәр [[Мәскәү]]дә басыла һәм [[Николай II|патша]] хакимияте боерыгы буенча ябыла.
 
1917 елның 23 мартында «Ил» газетасы яңадан чыга башлый.
 
== Ябылу ==
1918 елның 15 апрелендә Үзәк Мөселман (Татар-Башкорт) комиссариаты рәисе [[Мулланур Вахитов]] һәм матбугат эшләре буенча комиссар [[Мөхәммәтһади Килдебәкев|Мөхәммәтһади Килдебәков]] шундый документка кул куйганнар:
<blockquote>
«Эчке Россия мөселман эшләре буенча Комиссариатның 12 апрелендәге һәм Милләтләр эше буенча Халык комиссарының 13 апрелендәге карары нигезендә Мәскәүдә чыгып килгән «Ил» газетасы, контрреволюцион юнәлеше һәм Татар-Башкорт җөмһүриятенә провокацион мөнәсәбәте өчен ябыла. Бу карарны үтәү Комиссариат әгъзасы Алеевка йөкләнә»<ref>Политика Советской власти по национальным делам за три года. 1917 ― ноябрь 1920. М., 1920. С.80―81</ref>
</blockquote>
«Ил» газетасының 1918 елның 16 апрелендәге соңгы 31нче (134нче) саны 15 данә генә дөнья күрә: Совет органнары аны күбәйтеп басуны тыялар. Әлеге сан бөек татар шагыйре [[Габдулла Тукай]]ның үлүенә 5 ел тулуга багышланган була.
 
Газета мөхәррире [[Гаяз Исхакый]], үч алудан шикләнеп, [[Мәскәү]]дән китәргә мәҗбүр була<ref>Исхакый Гаяз. Гәзитчелек эшендә 25 ел. // [[Әдәби җомга (газета)|«Әдәби җомга»]], 1992 ел, 24 апрель</ref>.
 
[[Большевиклар]] «Ил» газетасының конфискация ителгән басмаханәсен һәм кәгазен татар телендә чыгучы [[Кызыл Армия (газета, 1918-1921)|«Кызыл Армия»]] исемле хәрби һәм [[кырымтатар теле]]ндә чыгучы {{Тәрҗемә ителмәгән 3|Янъы дюнья (газета)|«Янъы дюнья»|ru|Янъы дюнья}} (Yañı Dünya, Яңа дөнья)<ref>[https://kiriminsesigazetesi.com/yani-dunya-gazetesi-100-yasinda/ YAÑI DÜNYA GAZETESİ 100 YAŞINDA!] kiriminsesigazetesi.com, 28.11.2018</ref> коммунистик газеталарын чыгару өчен файдалана<ref>''Тәлгат Насыйров''. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. [[Казан утлары]], 2005 ел, № 10, 169нчы бит</ref>.
 
== Чыганаклар ==
# [http://www.millattashlar.ru/index.php/%D0%A2%D0%B0%D1%82%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%8D%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B9_%D1%81%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8C Татарский энциклопедический словарь.] Казань: Институт татарской энциклопедии АН РТ, 1999. ISBN 0-9530650-3-0
 
== Сылтамалар ==
* ''Тәлгат Насыйров''. Октябрь һәм эзәрлекләнгән татар матбугаты. [[Казан утлары]], 2005 ел, № 10, 157-175нче бит.
== Искәрмәләр ==
<small>{{искәрмәләр}}</small>
 
[[Төркем:Татарча гәҗитләр]]
[[Төркем:ӘлифбаXX буенчагасыр гәҗитләрбашы татар матбугаты|В]]
[[Төркем:1913 елда барлыкка килгән басмалар]]
[[Төркем:Мәскәү матбугаты]]
36 574

правки