«Әфләтүн» битенең юрамалары арасында аерма

3 байта убрано ,  6 ай элек
к
clean up using AWB
к (2001:4C4E:1549:B00:D1FA:B06:8135:49FD үзгәртүләре (бәхәс) Sabircan юрамасына кадәр кире кайтарылды)
Тамга: кире кайтару
к (clean up using AWB)
Тамга: отменено
| башка мәгълүмат =
}}
'''Әфләтүн''' яки '''Платон'''<ref>{{cite web|url=https://www.azatliq.org/a/28504534.html|title = Әфләтүн "Мәгарә турында"|publisher=[[Азатлык радиосы]]|author=[[User:Ajdar|Айдар Шәйхин]]|accessdate=[[2017 ел]]ның [[26 июль]]}}</ref> ([[борынгы грек теле|бор. гр.]] Πλάτων) (б.э.к. [[б.э.к. 428 ел|428]] яки [[б.э.к. 427 ел|427]], [[Афиннар|Афин]]<nowiki/>а — б.э.к. [[б.э.к. 348 ел|348]] яки [[б.э.к. 347 ел|347]], шунда ук) — [[Борынгы ГрецияЮнaнcтан|борынгы юнан]] [[фәлсәфәчесе]], [[АурупаЯypyпa]] [[идеализм]]ына нигез салучы. [[Сократ]]ның укучысы, [[Аристотель]]нең укытучысы. Чын исеме — '''Аристокл''' ([[борынгы грек теле|бор. гр.]] Αριστοκλής). '''Әфләтүн''' (''Платон'') — кушаматы, «киң җилкәле» дигәнне аңлата.
 
== Тормыш юлы ==
Әфләтүн [[Афина]]да аристократ гаиләсендә туа. Ул укыган мәктәп Афина җәмгыятенең югары катлау кешеләренең балалары өчен ачылган була: анда [[грамматика]], [[музыка]], [[риторика]], [[сынлы сәнгать]], [[гимнастикаһимнастика]] һәм башка дәресләр укытыла торган була. Әфләтүн гомеренең мөһим вакыйгасы булып аның Сократ белән очрашуы санала. Ул чакта Әфләтүнгә 20 яшь кенә тулган була әле, һәм ул үзенең олы яшьтәге укытучысының һәр әйткән сүзен, җөмләсен үзләштерергә тырыша. Сократ вафат булгач, Әфләтүн күп еллар дәвамында Афинадан китеп тора, төрле илләрдә була, аларның галимнәре, гыйльми тәгълиматлары белән таныша.
 
Афинага кайткач, ул мәктәп оештыра һәм аңа [[академия]] атамасын бирә. Шушы мәктәптә Платон үзенең фәлсәфи хезмәтләрен иҗат итә, шәкертләрен тәрбияли. Укыту эшенә Әфләтүн 40 еллап гомерен бирә.
 
=== Соңгы чор ===
Б.э.к. IV гасырның 50 нче елларына туры килә. Әфләтүннең дәүләт фәлсәфәсенә мөрәҗәгать итүе белән характерлана. Кыскасы, Әфләтүн фәлсәфәсендә зур урынны өч [[онтология|онтологик]] субстанциясубстаʜсa («бербөтен», «акыл» һәм «җан») турында тәгълимат ала.
 
== Идеализм ==
Әфләтүн фикеренчә, идея — беренчел, ә материя — икенчел. Әфләтүннең бу карашлары фәндә абсолютабсолүт идеализм дип аталды. Идеянең беренчел һәм хәлиткеч рольдә алынуы Әфләтүннең [[гносеология]]сендә дә чагыла.
 
Галимнең «идея» турындагы фикерләренә килгәндә, ул — фәнгә «идея» һәм «идеаль» терминнарын керткән. Идеяләр дөньяда иң беренчел, иң башлангыч рольне үтәүче кыйммәтләр булып чыга. Шул ук вакытта реаль предметлар һәм күренешләр һичнинди игътибарга ия түгелләр.
 
== Сәяси карашлар ==
Әфләтүннең сәясәт белеменә кагылышлы фикерләре дә бар. Ул җәмгыятьнең өч катлаудан торуы турындагы теориясен дәлилләргә тырыша. Аныңча, фәлсәфәчеләр дәүләт белән идарә итәләр; сугышчылар дәүләтне эчке һәм тышкы дошманнардан саклыйлар; крестьяннаркepəстияннар белән һөнәрчеләр — дәүләтне материаль яктан тәэмин итүчеләр.
 
Әфләтүн дәүләтнең килеп чыгуы турында фикер йөрткәндә, дәүләтнең оешу сәбәбе — ихтыяҗ, дип әйтә. Галим дәүләт белән идарә итүдә өч форманы таный: [[монархия]], [[аристократия]] һәм [[демократия]]. Шушы өч форманың һәркайсының эчендә ул икешәр вариантны — барлыгы алты вариантны күрә. Әлеге формаларның иң гадел булганы — аристократия.
 
[[Төркем:Атомистлар]]
[[Төркем:Борынгы ГрецияЮнaнcтан фәлсәфәчеләре]]
[[Төркем:Борынгы грек фәлсәфәчеләре]]
[[Төркем:Борынгы греклар]]
1 234 896

правок