«Җәүдәт Фәйзи» битенең юрамалары арасында аерма

2632 байта добавлено ,  1 ел элек
к
яңа бүлек исеме өстәү: Хәтер
(Removing Fayzi.jpg, it has been deleted from Commons by Gbawden because: per c:Commons:Deletion requests/File:Fayzi.jpg.)
к (яңа бүлек исеме өстәү: Хәтер)
| alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу-->
| рәсем язуы =
| тулы исем = Җәүдәт Харис улы ФәйзиФәйзуллин
| һөнәр = [[композитор]]
| туу датасы = 4.01.1910
| туу җире = {{туу җире|Ырынбур|Ырынбурда}}, {{туу[[Ырынбур җире|Советгубернасы]], Социалистик Республикалар Берлеге|ССРБда}}[[РИ]]
| гражданлык = {{USSR}}
| милләт = [[татар]]
| үлем датасы = 2.05.1973
| үлем җире = {{үлем җире|Казан|Казанда}}, [[ТАССР]], [[РСФСР]], [[ССРБ]]
| үлем җире =
| әти = [[Харис Фәйзи-Чистапули]] ([[Шыкмай|Шахмайдан]])
| әни = Әсма Әхмәтгәрәй кызы Сәетбатталова ([[Хуҗамәт|Хуҗамәттән]])
| әни =
| ир =
| хатын = Мөсфирә (Бихуҗина, 1911—?), юрист
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}}[[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|30px|ТАССР халык артисты - 1964]] [[Файл:NarodniArtistTatarstana.jpg|30px|ТАССР атказанган сәнгать эшлеклесе - 1944]][[Файл:Honoured Artist of RSFSR medal.jpg|30px|РСФСР атказанган сәнгать эшлеклесе - 1957]]
| бүләк һәм премияләр = {{Тукай бүләге}} лауреаты
| сайт =
| башка мәгълүмат =
{{Башка мәгънәләр/фамилия|Фәйзи}}
'''Җәүдәт Харис улы Фәйзи''' – күренекле татар композиторы, [[Тукай премиясе]] лауреаты.
 
== Биография ==
Җәүдәт Фәйзи [[1910 ел]]ның [[4 гыйнвар]]ында [[Ырынбур]] шәһәрендә укытучы гаиләсендә туган. Башлангыч музыкаль белемне шулОренбург ук шәһәрдәкөнчыгыш музыка мәктәбендә ала, кечкенә([[Хәлимә чактаБулатова-Терегулова|Х. олыларныңИ. халыкБулатова-Терегулова]] җырларын җырлавын тыңларга яратаклассы). 15 яшендә үзе[[Оренбург дәдәүләт татар драма театры|Оренбургның татар театрында]] куелган «ЯшьләрКүз яшьләре» дигәндрамасын драмаиҗат язаитә, кечкенә чакта олыларның халык җырларын җырлавын тыңларга ярата.
 
[[1925 ел]]да Җ. Фәйзиләрнең гаиләләре [[Казан]]га күчеп килә. Н.Э. Бауман исемендәге 2нче урта мәктәпне (''элекке'' [[Икенче Казан ирләр гимназиясе]]) тәмамлагач, Җ. Фәйзи [[Нижгар]] якларындагы Ишә авылында укытучы булып эшли. 1929–1933 елларда [[Казан дәүләт университеты]]ның юридик факультетында укый. 1934 елда [[Мәскәү]] консерваториясе каршында Татар опера студиясе ачылгач, Фәйзи студиянең уку бүлеге мөдире итеп җибәрелә. Административ оештыру эшләре белән бергә, ул биредә Б. Шехтердан композиция классында дәресләр ала, шулай ук Г. Литинскийның консультацияләреннән файдалана. 1936 елда [[Муса Җәлил|М. Җәлил]] белән берлектә пионер җырлары альбомын төзи. 1938 елда Җ. Фәйзи Казанга кайта. Биредә ул музыка һәм җәмәгать эшләрендә актив катнашып, [[Татарстан радиокомитеты|радиокомитетта]] музыка редакторы, [[Татар дәүләт академия театры]]нда музыка бүлеге мөдире, [[Татарстан филармониясе]]нең директоры һәм сәнгать җитәкчесе булып эшли.
 
«Ташкыннар» (Т.Гыйззәт), «Шәмсекамәр» (М.Әблиев), «Хуҗа Насретдин» (Н.Исәнбәт) спектакльләренә язган көйләре тамашачылар тарафыннан җылы кабул ителә, иҗатының офыкларын киңәйтә.
Җ.Фәйзи музыкаль комедия жанрын үстерүгә күп көч куйган. Аның «[[Башмагым (спиктәкел, 1942)|Башмагым]]» музыкаль комедиясе илебезнең күп кенә сәхнәләрендә уйнала. Шулай ук «Акчарлаклар», «Идел буенда» драмаларына да көйләр язган, Г.Кутуйның «Тапшырылмаган хатлар» повесте буенча опера иҗат иткән.
 
Җ.Фәйзи иҗатының иң күренекле һәм үзенчәлекле өлкәсе – җырлар. Аларның саны ике йөзгә якын.
 
Җ.Фәйзи бик еш авылларга, районнарга чыгып, халык җырларын, уеннарын язып йөри һәм шул җырларны, уеннарны бергә туплап 1971 елда китап итеп бастырып чыгара.
 
 
Җәүдәт Фәйзи [[1973 ел]]ның [[2 май|2 маенда]] вафат булды.
== Хәтер ==
* [[Оренбург]]та Җ. Фәйзи туган Иванов тыкрыгы, 22нче йорт диварына аның хөрмәтенә мемориаль такта куелган<ref>''Дмитрий Урбанович''. [http://oren-wiki.com/arxiv-person.html/2016/03/18/fajzi,-dzhaudat-xarisovich/ Файзи Джаудат Харисович.] Оренбургская википедия{{ref-ru}}</ref>.
* [[Казанның Совет районы]]нда (Азино-1 торак комплексы) урамга Казан шәһәре администрация башлыгының 26.04.2000 № 796 карары белән [[Җәүдәт Фәйзи урамы]] исеме бирелгән<ref>[http://docs.cntd.ru/document/432885985 О РЕЕСТРЕ НАЗВАНИЙ УЛИЦ ГОРОДА КАЗАНИ (с изменениями на: 15.02.2017)]</ref>.
 
== Китабы ==
# Җәүдәт Фәйзи. Халык җәүһәрләре. Казан: [[ТКН]], 1971.
# Җәүдәт Фәйзи. Халык җәүһәрләре. Күңелем кыллары. Татар халык көйләре. Истәлекләр. Казан: ТКН, 1987.
== Сылтамалар ==
* [http://tashlar.narod.ru/photo/tatarlar/fayzi-javdet.htm Җ.Фәйзинең кабере]
* [http://www.music-college.ru/left/publikaczii/%C2%ABbashmagyimnyi%D2%A3%C2%BB-ya%D2%A3a-%D3%99%D2%BB%D3%99%D2%A3n%D3%99re «[[Башмагым (спиктәкел, 1942)|Башмагым]]ның» яңа аһәңнәре]
{{Портал|Шәхесләр|Музыка}}
== Искәрмәләр ==
 
<small>{{искәрмәләр}}</small>
{{Тукай премиясе лауреатлары 1950-1960}}
 
[[Төркем:Тукай премиясе лауреатлары]]
[[Төркем:ССРБ композиторлары]]
[[Төркем:Казан дәүләт университетын тәмамлаучылар]]
[[Төркем:Шәхесләр:Татар дәүләт филармониясе]]
[[Төркем:Татарстанның халык артистлары]]
[[Төркем:ТАССР атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
[[Төркем:РСФСР атказанган сәнгать эшлеклеләре]]
44 951

правка