«Робот» битенең юрамалары арасында аерма

84 байта добавлено ,  8 ай элек
к
к (https://tt.wikipedia.org/w/index.php?title=Википедия%3AСайланган_мәкаләләр&type=revision&diff=2340631&oldid=2303828 9 гый 2019, 13:31‎ Derslek сайлаган иде)
 
== Этимология ==
[[File:Capek play.jpg|thumb|260px|[[Карел Чапек]]ның [[Россум Универсаль Роботлары]] дигән [[1920 елгыел]]гы пьесасыннан бер күренеш, өч робот күрсәтелгән.]]
''Робот'' сүзе җәмәгатькә [[Чехия]] [[Сугышара период|сугышара]] язучысы [[Карл Чапек]] тарафыннан аның ''[[Россум Универсаль Роботлары]]'' пьесасында [[1920 елдаел]]да тәкъдим ителгән. Пьеса ''роботлар'' дип аталучы тере, гадиләштерелгән кешеләрне ясау өчен протоплазма урынына химик алмаштыру кулланучы фабрикада башлана. Пьеса бу тере мәхлукатларның артында торучы ваклыларда игътибарны үзәкләштерми, ләкин кыяфәте буенча алар кешеләр белән буталырга мөмкин хәзерге заман [[андроидлар]]ны алдан күрсәтә. Бу массакүләм җитештерелә торган эшчеләр эффектив, ләкин эмоциясез, оригиналь уйларга сәләте булмаган һәм үзен саклауга кызыксынусыз итеп күрсәтелә. Сорау роботлар эксплуатацияләнәме, юкмы һәм кешенең кыйммәтләндерелгән хезмәткә бәйлелеге нәтиҗәләре турында (бигрәк тә берничә махсус формулаштырган робот үзаңга ирешкәч һәм тирәдәге роботларны кешегә каршы фетнәгә чакыргач).
 
Карел Чапек үзе бу сүзгә дәгъва кылмаган. Ул ''[[Оксфорд Инглиз Сүзлеге]]''нә [[этимология]]гә язган кыска хатта уйлап табучы итеп үзенең туганын рәссам һәм язучы [[Джозеф Чапек]]ны күрсәтә.
 
[[1933 елдаел]]да Чехия журналы ''[[Lidové noviny]]'' өчен мәкаләсендә ул башта мәхлукатларны ''laboři'' дип атамакчы икәнен аңлата ("эшчеләр" [[Латинлатин теле]]ндә ''labor'' сүзеннән. Шулай да, сүз аңа ошамаган, һәм ул туганы Джозефның киңәшен тыңлаган, ул "роботлар" сүзен тәкъдим иткән. "robota" сүзе фактик рәвештә "барщина"ны аңлаткан, ә фигуратив мәгънәдә [[чех теле]]ндә "авыр эшне" аңлаткан һәм күп [[славян телләрендәтелләре]]ндә ([[Болгарболгар теле|болгар]]ндә, [[Русрус теле|рус]]ндә, [[Сербсерб теле|серб]]ндә, [[Словаксловак теле|словак]]ндә, [[Полякполяк теле|поляк]]ндә, [[Македониямакедон теле|македон]]ндә, [[Украинаукраин теле|украин]]ндә телләрендә, архаик [[Чехчех телендәтеле]]ндә) "эш" дигәнне аңлаткан, һәм шулай ук [[венгр теле]]ндә ''robot'' сүзе. Традицион рәвештә ''robota'' (Венгрча ''robot'') крепостной үзенең хуҗасына биргән эш периоды булган, типик рәвештә елның 6 ае булган. Сүзнең килеп чыгышы [[Искеиске славян теле]]ннән ([[Искеиске Болгарболгар теле]]ндәге "работа" "хезмәт итү" (хәзерге [[Болгарболгар теле|болгар]]ндә һәм [[Русрус телетел]]ндәләрендә "эш", ул үз чиратында Прото-Һинд-Аурупа тамыры ''*orbh-''тан килә. ''Робот'' сүзе [[Алманалман теле]]ндәге ''Arbeit'' (эш) белән тугандаш.
 
Фән тармагын тасвирлау өчен кулланылган [[роботика]] сүзе фәнни фантастика язучысы [[Айзэк Азимов]] тарафыннан уйлап чыгарылган. Азимов, аның китапларында кабатлана торган тема "[[Роботиканың өч законы]]"н барлыкка китергән. Болар соңыннан күпләр тарафыннан фантастикадагы законнарны билгеләү өчен кулланылган. (Өч закон фантастик булып тора, әлегә аларны үтәү өчен технология барлыкка китерелмәгән һәм фактик рәвештә күп роботлар хәрби максатлар өчен кулланыла, бу беренче һәм өченче законга каршы килә. "Кешеләр Азимов законнары турында уйлый, ләкин алар гади этик система эшләмәгәнен күрсәтү өчен ясалган. Әгәр дә сез кыска хикәяләрне укысагыз, һәрберсе уңышсызлык турында һәм алар бөтенләй практик түгел" дип әйткән Бат Университетыннан Доктор Джоанна Брайсон.
 
Фән тармагын тасвирлау өчен кулланылган [[роботика]] сүзе фәнни фантастика язучысы [[Айзэк Азимов]] тарафыннан уйлап чыгарылган. Азимов, аның китапларында кабатлана торган тема "[[Роботиканың өч законы]]"н барлыкка китергән. Болар соңыннан күпләр тарафыннан фантастикадагы законнарны билгеләү өчен кулланылган. (Өч закон фантастик булып тора, әлегә аларны үтәү өчен технология барлыкка китерелмәгән һәм фактик рәвештә күп роботлар хәрби максатлар өчен кулланыла, бу беренче һәм өченче законга каршы килә. "Кешеләр Азимов законнары турында уйлый, ләкин алар гади этик система эшләмәгәнен күрсәтү өчен ясалган. Әгәр дә сез кыска хикәяләрне укысагыз, һәрберсе уңышсызлык турында һәм алар бөтенләй практик түгел" дип әйткән Бат Университетыннан Доктор Джоанна Брайсон.
== Хәзерге заман роботлары ==
[[File:Laproscopic Surgery Robot.jpg|thumb|175px|[[Лапароскопик]] робот хирургия машинасы]]
5290

правок