«Уфа» битенең юрамалары арасында аерма

40 байт добавлено ,  6 месяцев назад
Минемчә, марича белән чувашча язылыгы шушы статьяда кирәкле түгел. Русча белән татарча - Уфа. Юл күрсәткечләрдә еш очрый торган вариант дөрес түгел, шуңа күрә аны язмаска кирәк.
к (redact, replaced: Рәзән → Рязань using AWB)
(Минемчә, марича белән чувашча язылыгы шушы статьяда кирәкле түгел. Русча белән татарча - Уфа. Юл күрсәткечләрдә еш очрый торган вариант дөрес түгел, шуңа күрә аны язмаска кирәк.)
}}
<small>{{мәгънәләр|Уфа (мәгънәләр)}}</small>
'''Уфа''' ({{lang-ba|Өфө}}, {{lang-mhr|Ӱпӧ}}, {{lang-cv|Ĕпхӳ}}) яки '''Өфе'''<ref>Татар телендә икенче язылышы, юл такталарында очрый</ref> — [[Башкортстан]] республикасының башкаласы һәм бер вакытта [[Уфа районы]]ның дә үзәге (составына керми). [[Караидел (елга)|Караидел]] белән [[Дим]] елгаларның [[Агыйдел (елга)|Агыйдел]] елгасына кушыла торган урынында урнашкан.
 
[[2010 ел]]дагы Бөтен РусияРоссия Исәпләүнең алдан санавы буенча, халык саны {{сан|1062300|кеше}}. Мәйдан — 707,93 км².
 
[[1719 ел|1719]]—[[1775 ел]]ларда [[Уфа провинциясе]] үзәге; [[1781 ел|1781]]—[[1796 ел]]ларда [[Уфа наместниклыгы]] үзәге; [[1782 ел|1782]]—[[1922 ел]]ларда бер вакытта [[Уфа өязе]]нең дә үзәге; [[1865 ел|1865]]—[[1919 ел]]ларда [[Уфа губернасы]] үзәге; [[1922 ел|1922]]—[[1990 ел]]ларда [[Башкорт Автономияле Совет Социалистик Республикасы|Башкорт АССР-ының]], [[1990 ел]]дан [[Башкортстан]]ның башкаласы, [[1930 ел]]дан бер вакытта [[Уфа районы]]ның дә үзәге (составына керми). [[2006 ел]]дан административ реформа буенча берничә торак пункты белән бергә [[Уфа шәһәре шәһәр округы]] составына керә.
 
РусияненРоссиянен эре мәдәни, фән һәм икътисад үзәге. Халык саны буенча [[Аурупа|Европа]]да 31-нче урында тора.
[[File:Ufa.ogg|thumb|250px|[[Мәгафүр Хисмәтуллин]] "Уфа каласы".]]
 
[[1586 ел]]дан башлап Уфа шәһәре дип атала башлый. Шул ук елда Уфага укчылар отряды башында шәһәрнең беренче воеводасы Михаил Нагой килә. Михаил Нагой [[Явыз Иван]] хатыны, Кабарда кенәзе Темрюкның кызы Мариянең дусты була.
 
[[1708 ел]]дан — [[Казан губернасы]] составында, [[1728 ел]]дан — Уфа провинциясе үзәге, [[1744 ел]]дан — ЫрынбурОренбург губернасына беркетелгән, [[1781 ел]]дан — [[Уфа наместниклыгы|Уфа калгайлыгының]] үзәге, [[1796 ел]]дан — яңадан [[Ырынбур губернасы]] составында, [[1802 ел]]дан — гражданнар губернаторы резиденциясы һәм губерна учреждениелары булган губерна каласы, [[1865 ел]]дан — [[Уфа губернасы]] үзәге, [[1922 ел]]дан — [[Башкортстан]]ның баш каласы.
 
[[1918 ел]]ның [[5 июль|5 июлендә]], [[Русия ватандашлар сугышы|Ватандашлар сугышы]] барышында, Уфа большевикларга каршы баш күтәргән [[чехословак корпусы]] өлешләре тарафыннан яуланган. Шәһәр [[Oyıştıruçılar cıyını əğzələre komitəte|Оештыручылар җыелышының әгъзалары комитәте]] контроленә күчте. Шул ук елның [[8 сентябрь|8]]—[[23 сентябрь|23 сентябрендә]] биредә Уфа дәүләт киңәшмәсе (большевикларга каршы хөкүмәтләрнең, фиркаләрнең, казак гаскәрләренең һәм җирле үзидарәләр форумы) үткәрелгән. [[23 сентябрь]]дә биредә Вакытлы бөтенрусия хөкүмәте (шулай ук «Уфа директориясе» исеме астында таныш) игълан ителә. Ул шәһәрдә [[9 октябрь|9 октябренә]] кадәр урнашкан, шуннан соң [[Омски]]га күчте. Декабрь аенда шәһәргә Кызыл Гаскәре өлешләре керәләр. [[1919 ел]]ның [[13 март]]ында шәһәр Колчак гаскәре тарафыннан алына, әмма [[9 июнь|9 июнендә]] үк [[Уфа операциясе|Кызыл Гаскәре аны кире ала]].
[[1944 ел]]да Уфаның Сталин районы шәһәр составыннан чыгарылган һәм [[Черниковск]] шәһәренә үзгәртеп корылган. [[1956 ел]]да ул яңадан Уфа составына кергән.
 
[[1974 ел]]да шәһәр [[Октябрь Инкыйлабы ордены|Октябрь Революция ордены]] белән бүләкләнде.
 
== Шәһәр районнары ==
== Транспорт ==
=== Автомобиль транспорты ===
Шәһәр аша <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;"> [[М7 «Идел»|<span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М7</span> «Идел»]]</span> «Идел» ([[Мәскәү]] — [[Владимир]] — [[Нижгар]] — [[Чабаксар]] — [[Казан]] — Уфа), [[М5 «Урал»|<span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold;">М5</span> «Урал»]] «Урал» ([[Мәскәү]] — [[Рязань]] — [[Пенза]] — [[Самар]] — Уфа — [[Чиләбе]]), <span style="padding:1px .5em; color:#ffffff; background-color:#0090ff; font-weight:bold; font-color:white;">Р314</span> (Уфа — [[Стәрлетамак]] — [[Ырынбур|Оренбург]]) автоюллар баралар.
 
=== Тимер юл транспорты ===
51

правка