«Франция» битенең юрамалары арасында аерма

2960 байт добавлено ,  1 год назад
== Тарих ==
{{Төп мәкалә|Франция тарихы}}
=== Борынгы Франция ===
Б.э.к. 6—5 гасырларда Франция территориясенең зур өлешендә кельт кабиләләре (римллылар аларны [[галлар]], дәүләтне [[Галлия]] дип атаганнар) яшәгән. Б.э.к. 2 гасыр азагы — 1 гасыр утрасында Галлияне римлылар басып алганнар. Б.э. 2—4 гасырларда халык арасында [[христианлык]] таралган, романлаштыру нәтиҗәсендә [[латин теле|латыйн теле]] кельт телләрне кысрыклап чыгарды.
[[Рәсем:Lascaux painting.jpg|right|250px|thumb|Ласко мәгарәсендә кыя рәсеме]]
Б.э.к. 6—5 гасырларда Франция территориясенең зур өлешендә кельт кабиләләре (римллылар аларны [[галлар]], дәүләтне [[Галлия]] дип атаганнар) яшәгән. Безнең эрага кадәр 600 елда Фокиядән килгән греклар Урта диңгез ярында Массалия колониясенә нигез салалар, хәзер бу [[Марсель]] шәһәре, шулай итеп ул Франциянең иң борынгы шәһәре булып тора. Якынча шул ук чорда күп кенә кельт кабиләләре хәзерге Франциянең төньяк өлешенә керә, ләкин аларның бу җирләрдә таралуы безнең эрага кадәр 5 һәм 3 гасырларда урын ала.
 
Б.э.к. 6—5 гасырларда Франция территориясенең зур өлешендә кельт кабиләләре (римллылар аларны [[галлар]], дәүләтне [[Галлия]] дип атаганнар) яшәгән. Б.э.к. 2 гасыр азагы — 1 гасыр утрасында Галлияне римлылар басып алганнар. Б.э. 2—4 гасырларда халык арасында [[христианлык]] таралган, романлаштыру нәтиҗәсендә [[латин теле|латыйн теле]] кельт телләрне кысрыклап чыгарды. Римлылар баш күтәрүне булдырмас өчен җирле халыкны миграциягә мәҗбүр иткән, галлар төрле җирләргә таралган, вакыт узу белән алар Рим җәмгыятенә интеграцияләнгән.
3—6 гасырларда Галлияне алман кабиләләре (вестготлар, бургундлар, франклар) басып алганнар һәм аның территориясендә берничә дәүләтне хасил иткәннәр. Алар арасында иң зурысы Франк дәүләте булган ("Франция" [[франклар]] исеменнән килеп чыккан). Каролинглар империясенең таркалуы ([[843]]) нәтиҗәсендә Көнбатыш Франк кыйраллыгы барлыкка килгән. 10 гасырдан дәүләт ''Франция'' дип атала башлаган.
 
=== Франк патшалыгы ===
3—6 гасырларда Галлияне алман кабиләләре ([[вестготлар]], [[бургундлар]], [[франклар]]) басып алганнар һәм аның территориясендә берничә дәүләтне хасил иткәннәр. Алар арасында иң зурысы Франк дәүләте булган ("Франция" [[франклар]] исеменнән килеп чыккан). Каролинглар империясенеңкодрәте таркалуыПипин патшасының улы Бөек Карл идарәсе вакытында иң көчле чорын кичерә. 771 елда Карл франк доменнарын берләштерә, Төньяк Италиядә Лангобардларны тар-мар итә ([[843]]774), нәтиҗәсендәдәүләткә КөнбатышБаварияне Франккуша кыйраллыгы(788), барлыккамөселман килгән.Испаниясе 10белән гасырданчикне дәүләткөньякка, ''Франция''Барселонага дипкадәр аталакүчерә башлаган(801), үзенә Түбән Саксонияне куша (804).
 
Каролинглар империясенең таркалуы ([[843]]) нәтиҗәсендә Көнбатыш Франк кыйраллыгы барлыкка килгән. 10 гасырдан дәүләт ''Франция'' дип атала башлаган.
 
=== Урта гасырлар ===
Урта гасыр чорында Франция озак вакыт дәвамында көчсезләнгән һәм таркау булган. Патшаның хакимияте күбрәк административ түгел, дини көчкә ия булган. 11 гасырда кенәзләр хакимияте нык көчәйгән, Нормандия, Фландрия, Лангедок табигате буенча аерым патшалыкларга әйләнгән.
 
Кыйрал хакимияте кискекискен көчезләнгән. [[IX гасырдагасыр]]да [[викинглар]] Франциягә даими рәвештә һөҗүм итеп торалар, 911 елда алар Нормандия һерцоглыгына нигез сала.  [[X гасыр]]ның азагында Франция ике дистә һерцоглыкка бүленгән булган, кыйрал хакмияте номиналь генә булып калган. [[987 ел]]да Капетинглар династиясе хакимияткә килә. Капетинглар хакимлеге [[тәре яулары]], Францянең үзендә дини сугышлар, беренче парламент (Генераль штатлар) чакыру һәм [[Авиньон әсирлеге]] белән игътибарга лаек.
 
Франция белән Англия арасында булган [[Йөз еллык сугыш]] (1337—1453) нәтиҗәсендә эшләп чыгару һәм сәүдә кискен кимәйгән, халык массаларының әхвале авырайган, Жакерия (1358) һ.б. халык күтәрелешләр булып үткән. 15 гасырның икенче яртысында Франция икътисады аякка баскан, кыйрал хакимияте ныгый барган. 16—17 гасырлардан икътисади үсеш дәвере башланган.
 
1477 елда Карл Кыю вафат булуы белән, Франция һәм Габсбурглар Бургунд җирләрен бүлүнең озак процессын башлап җибәргән, бу берничә сугышка китергән. 1532 елда [[Бретань]] Француз патшалыгына кертелә. 16—17 гасырлардан икътисади үсеш дәвере башланган. Тарихчылар 1475-1630 еллар аралыгын "Гүзәл 16 йөзьеллык" дип атый, нәкъ бу чорда илгә тынычлык, үсеш һәм оптимизм тарала, кеше саны арта. Париж шәһәре чәчәк ата, аның халкы 1550 елга 200 меңгә җитә.
 
Кыйрал хакимияте киске көчезләнгән. IX гасырда [[викинглар]] Франциягә даими рәвештә һөҗүм итеп торалар, 911 елда алар Нормандия һерцоглыгына нигез сала.  [[X гасыр]]ның азагында Франция ике дистә һерцоглыкка бүленгән булган, кыйрал хакмияте номиналь генә булып калган. [[987 ел]]да Капетинглар династиясе хакимияткә килә. Капетинглар хакимлеге [[тәре яулары]], Францянең үзендә дини сугышлар, беренче парламент (Генераль штатлар) чакыру һәм [[Авиньон әсирлеге]] белән игътибарга лаек.
 
Франция белән Англия арасында булган [[Йөз еллык сугыш]] (1337—1453) нәтиҗәсендә эшләп чыгару һәм сәүдә кискен кимәйгән, халык массаларының әхвале авырайган, Жакерия (1358) һ.б. халык күтәрелешләр булып үткән. 15 гасырның икенче яртысында Франция икътисады аякка баскан, кыйрал хакимияте ныгый барган. 16—17 гасырлардан икътисади үсеш дәвере башланган.
* [[1789 ел]]ның [[14 июль|14 июлендә]] баш күтәргән [[Париж]] халкының шәһәр төрмәсен — Бастилияне штурмлап алу белән башланган.
* 1792 — Беренче республика.
25 002

правки