«Суүсемнәр» битенең юрамалары арасында аерма

36 байт добавлено ,  2 года назад
к
using AWB
к (clean up, replaced: [[Файл: → [[Рәсем: (3) using AWB)
к (using AWB)
Суүсемнәрнең аерым төрләре, [[бактерияләр]] белән бергә, терек­лекнең билгесе дә булмаган җирлеккә эләгеп, шунда беренчеләрдән. булып яши башлыйлар. Суүсемнәр, мәсәлән [[хлорелла]]ның кайбер төрләре, [[җир]] өстендә, [[туфрак]]та һәм хәтта [[атмосфера]] һавасында да була. Күп кенә туфрак суүсемнәре туфрак ясалуда актив катнаша. Безнең илнең төньяк районнары өчен үзенчәлекле көлсу туфрак ясалганда — яшел (улотрикс) суүсемнәр, кәс ясалганда —, диатом суүсемнәр, күл һәм буалар сазланганда яшел суүсемнәр күпләп үрчи. Суның тирән катламнарында күп санлы бер күзә­нәкле суүсемнәр үрчеп, [[фитопланктон]]ны ''([[үсемлек планктоны]]н)'', барлыкка китерәләр. Аның белән күп кенә су хайваннары ''(мәсә­лән, буынтыгаяклылар — кыслалар, балыклардан — [[китсыман акула]], [[имезүчеләр]]дән — кайбер [[китлар]])'' туклана.
[[Рәсем:Phytoplankton Lake Chuzenji.jpg|thumb|right|250px|[[Үсемлек планктоны]]]]
Суүсемнәрнең күпчелек төрләре әйләнә-тирәгә [[фотосинтез]] ва­кытында хасил булган ирекле [[кислородәче тудыргыч]]ны аерып чыгара. 2,5 млрд елдан артык элек [[Җир атмосферасы]]на күпчелек тере организм­нарга сулау өчен кирәкле ирекле кислородны[[әче тудыргыч]]ны нәкъ менә суүсемнәр аерып чыгара башлаганнар; алар планетаның кислородлы[[әче тудыргыч]]лы [[атмосфера]]сын барлыкка китергәннәр; суүсемнәр — барлык коры җир үсемлекләренә башлангыч биргән организмнар.
 
[[Кеше]] үзенең хуҗалык эшчәнлегендә суүсемнәрнең кайбер төрләрен файдалана. ''Мәсәлән'', [[хлорелла]]ны, тиз үрчергә һәм ирекле [[кислородәче тудыргыч]] аерып чыгарырга сәләтле булганы өчен, [[космик корабль­ләр]] һәм [[су асты көймәләре]]ндә һаваның нормаль составын даими саклауда файдаланалар.
 
Көнкүрештә [[диңгез кәбестәсе]] дип йөртелүче [[ламинария]]не киң кулланалар. [[Аурупа]], [[Азия]] һәм [[Америка]]ның күп илләрендә аны ашамлык, терлек азыгы итеп һәм сәнагаттә эшкәртү өчен файдаланалар. Аннан кыйммәтле препаратлар — альгинат, маннит һәм ламинария табалар. Кайбер илләрдә ламинарияне диңгез плантацияләрендә үстерәләр. [[Кызыл суүсемнәр]] — багрян­каларның шулай ук практик әһәмияте зур. [[Төньяк диңгез]]ләрдә таралган суүсем — хондрус сулыш юллары авыруларын дәвалау өчен дару буларак элек-электән кулланыла. Башка багрянка лардан микробиология промышленностенда агар-агар табалар; [[агар-агар бактерияләр]], [[гөмбәләр]] һәм суүсемнәрне өйрәнгәндә туклыклы тирәлек булдыру өчен файдаланыла. Азык-төлек сәнагатендә исә аны ипигә һәм башка камыр ризыкларына өстиләр. Андый ризык тиз искерми.
1 215 225

правок