«Бәшир Рәмиев» битенең юрамалары арасында аерма

1110 байт добавлено ,  3 года назад
к
төзәтмә аңлатмасы юк
к
{{Шәхес
| исем = Бәшир Рәмиев
| рәсем = Bashir Rameev.jpg
| рәсем_зурлыгы =
| alt = <!--рәсемгә курсорны куйганда чыга торган язу-->
| рәсем язуы =
| тулы исем = Бәшир Искәндәр улы Рәмиев
| һөнәр = [[инженер]], уйлап табучы
| туу датасы = 1.05.1918
| туу җире = {{Туу җире|Баймак|Баймак районында}}
| гражданлык =
| милләт = татар
| үлем датасы = 16.5.1994
| үлем җире = [[Мәскәү]]
| әти =
| әни =
| ир =
| хатын =
| балалар =
| бүләк һәм премияләр = {{ССРБ дәүләт премиясе| Сталин премиясе-1954}} [[Файл: Orderredbannerlabor_rib.png ‎|32px|Хезмәт кызыл байрагы ордены]]
| сайт =
| башка мәгълүмат =
}}
<small>{{мәгънәләр|Рәмиевләр}}</small>
'''Бәшир Рәмиев''' ([[1918&nbsp;ел]]ның [[1 май|1&nbsp;мае]], [[Баймак]]&nbsp;— [[1994&nbsp;ел]]ның [[16 май|16&nbsp;мае]], [[Мәскәү]])&nbsp;— совет галимы, уйлап табучысытабучы, беренче СССР[[ССРБ]] [[санак]]ларын («Стрела», «Урал-1») төзүче. Техник фәннәр докторы ([[1962 ел|1962]]), Сталин премиясе лауреаты ([[1954 ел|1954]]).
 
== Тәрҗемәи хәл ==
Бәшир Рәмиев [[1918 &nbsp;ел]]ның [[1 май|1&nbsp;маенда]] [[Баймак]] бистәсендә, тау [[инженер]]ы [[Искәндәр Рәмиев]] гаиләсендә дөньяга килә.
[[Файл:Bashir Rameev Young.jpg|200px|thumb|left|11 &nbsp;яшьлек Бәшир Рәмиев]]
 
[[Закир Рәмиев]] улы Искәндәрне [[Алмания]]нең Фрайеберг университетына җибәрә. [[Империалистик сугыш]] башланыр алдыннан ул илгә кайтып, атасының приискларында эшли. [[1922 &nbsp;ел]]ны «Башкирзолото» трестының идарәчесе итеп билгеләнә. [[1929 &nbsp;ел]]ны «[[инженер]]лар эше» чыккач, кулга алына. Кабат [[1938 &nbsp;ел]]ны 5 &nbsp;елга хөкем ителә һәм [[1943 &nbsp;ел]]ны вафат була<ref>[http://gabdullatukay.ru/tat/index.php?option=com_content&task=view&id=3161&Itemid=131 Лирон Хәмидуллин. «Танылмыйдыр кеше тышыннан ...» // Хәмидуллин&nbsp;Л. Ак төннәр хәтере: Әдәби очерк, эссе, хатирәләр.&nbsp;— Казан: Татар. кит. нәшр., 2002.&nbsp;— 224&nbsp;б.]</ref>.
 
Улы Бәшир кече яшьтән ук техниканы яратуы һәм уйлап табу сәләтләрен күрсәтә. 17 &nbsp;яшьтән СССРССРБ уйлап табучылар оешмасына кабул ителә. Атасы кулга алынгач, аңа [[Мәскәү энергетика институты|Мәскәүнең энергетика институты]]ның икенче курсыннан укып йөргән җиреннән ташлап китәргә туры килә. Ул Уфага[[Уфа]]га кайта, ләкин биредә &nbsp;дә эш таба алмый интегә. [[1940 &nbsp;ел]]ны Мәскәүдә[[Мәскәү]]дә Үзәк элемтә институтына техник булып урнаша.
 
Сугыш башлангач, Бәшир үз ирке белән хәрби хезмәткә китә һәм элемтә министрлыгының батальонына эләгә. Батальон Баш командачы Ставкасын һәм Генштабны хезмәтләндерә. [[Днепр]] елгасын кичкәндә элемтә урнаштырган махсус төркемдә катнаша. [[1944 &nbsp;ел]]ны белгечләрне хәрби хезмәттән кайтарырга дигән карар буенча 108&nbsp; номерлы махсус фәнни-тикшеренү институтына урнаша. Институт [[радиолокация]] җайланмалары белән эш иткәнгә, биредә ул электрон схемаларны тәшкил иткән триггер, мультивибраторлар, регистрлар, санагычлар, дешифраторлар белән таныша.
 
[[1947 &nbsp;ел]]ның башында [[BBC]] тапшыруыннан ул 18 &nbsp;мең электрон лампадан, уннарча км кабельдән торган әкәмәт электрон санау машинасы турында ишетә. Сүз [[АКШ]]-ның беренче ЭСМ&nbsp;— «ЭНИАК» турында бара. Рәмиев институт директоры&nbsp;— академик А.&nbsp;И. &nbsp;Берг белән сөйләшеп ала. Берг аны санагыч техника өстендә эшләгән Исаак Семенович Брук белән таныштыра. [[1948 &nbsp;ел]]ны Бәшир аның лабораториясенә [[инженер]]-конструктор итеп алына. Өч ай узуга, августта[[август]]та, аның эш бүлмәсеннән беренче Автомат рәкымлы электрон машина (''АЦВМ'') чыкты.
 
[[1949 &nbsp;ел]]ның язында Бәшир Рәмиевне кинәт кире [[Совет гаскәре]]нә чакыралар. Ул [[Ерак Көнчыгыш]]тагы радиолокация частенә җибәрелә. Бераздан Брук, [[Фәннәр Академиясе|Фәннәр академиясе]] һәм СССРССРБ машина һәм җайланмалар сәнәгате министры соравы буенча ул Мәскәүгә кайтарыла. Министр Паршин [[халык дошманы]] улын үз җаваплылыгыма алам дигән язма язып, аны электрон санагыч җайланмалары ясый торган СКБ-24 лаборатория мөдире итеп куялар. Соңыннан баш конструктор урынбасары.
 
[[1953 &nbsp;ел]]ны СКБ-24 ясап биргән «Стрела» җайланмасының эшли торган данәсе Сталин премиясе комиссиясе хозурына тапшырылган һәм [[1954 ел]]да Лесечко, Базилевский, Рәмиев җитәкчелегендәге төркем бүләккә ия була. Аның сыйфатлары: тизлеге&nbsp;— секундына 2000 &nbsp;гамәл, оператив хәтер&nbsp;— 2048 &nbsp;сүз, разрядлыгы&nbsp;— 43. Ул 200 &nbsp;м мәйдан алып торган.
 
[[1951-53 еллардаел|1951]]-[[1953&nbsp;ел]]ларда Рәмиев [[Мәскәү инженер-физика институты]]нда студентларга санагыч техника буенча лекцияләр укый. Бу уңайдан ул имтиханнарны экстерн рәвештә тапшырып, югары белем турындагы диплом алу мөмкинлеген сорап мәгариф министрлыгына яза. Ләкин тегеннән көтелмәгән җавап килә. Рөхсәт итү түгел, аңа хәтта укый торган лекцияләрен укытуны тыйганнар.
 
Ләкин рәсми югары белем алу таныклыгы булмау аңа киләчәктә техник фәннәр докторы гыйльми дәрәҗәсен алуга комачау итми.
 
Стреладан соң Рәмиев «Урал-1» машинасына тотына. [[1954 &nbsp;ел]]ны бу төр санак ясау өчен [[Пенза]]да завод тәгаенләнә (''ул хәзерге «Рубин» берләшмәсе''). Рәмиев бирегә баш [[инженер]] һәм фәнни-тикшеренү институтының фән буенча урынбасары буларак килә. Унөч ел буена Урал сериясеннән 16 &nbsp;төр машина җитештерелә. Алар күп очракта чит илләрдәге охшашларын узып китә. [[1960 елда&nbsp;ел]]да ярым-үткүргеч базасында Урал &nbsp;11 һәм Урал &nbsp;14 ясала башлый.
 
Бәшир Рәмиев чит ил фирмалары белән хезмәттәшлек итү яклы була. Баш конструктор буларак, ул [[Бөекбритания]]нең [[ICL]] шикркәте белән ике килешү имзалый. [[1969 &nbsp;ел]]ны радио сәнәгате министрлыгы совет санакларын [[IBM]]-360 нигезендә ясауны хуплаган карар чыгара. Бу тарихи карар совет санагыч техникасы сәнәгатен чит ил техникасын кабатлау юлына бастырды һәм котылгысыз артка калып баруына китерде. Әлеге ялгыш карар белән килешмичә бер төркем конструкторлар һәм чиновниклар отставкага гаризаларына тапшыралар. Б. &nbsp;Рәмиев &nbsp;тә ЕС ЭВМ генераль конструкторы вазифасыннан баш тарта.
 
Рәмиев бер кечкенә лаборатория башлыгы итеп урнаша һәм яңа санаклар төзү эшеннән читләшә.
Б. &nbsp;Рәмиев [[1994 &nbsp;ел]]да Мәскәүдә вафат була.
 
Мәскәүнең политехника музеенда Б. &nbsp;Рәмиев фонды бар.
 
== Искәрмәләр ==
{{искәрмәләр}}
 
== Чыганаклар ==
* [http://lib.ru/MEMUARY/MALINOWSKIJ/7.htm Б.&nbsp;Н. &nbsp;Малиновский. Рамеев.]
* [http://tatyash.ru/?issue=12176&file=32.htm Билгесез “Искәндәр” / Рәфхәт ЗАРИПОВ / – №6 (12176), 19 &nbsp;февраль, 2015]
 
{{DEFAULTSORT:Рәмиев, Бәшир}}
5290

правок