«Колхоз» битенең юрамалары арасында аерма

894 байта убрано ,  3 года назад
ССРБ тышындагы күмәк хуҗалыклары да үз телләрендә «колхоз» дип аталуның дәлилләрен тапмадым
(ССРБда гына түгел, гомум төшенчәсе, күмәк хуҗалык)
(ССРБ тышындагы күмәк хуҗалыклары да үз телләрендә «колхоз» дип аталуның дәлилләрен тапмадым)
{{күчерү|Күмхуҗ}}
[[File:Уборка капусты в колхозе Аргун.jpg|200px|thumb|right|Колхозда кәбестә җыю чоры]]
'''Колхо́з''' ({{lang-ru|[[:ru:Колхоз|колхоз]]}} - '''кол'''лективное '''хоз'''яйство [[сүзтезмә]]сенең халыкара [[аббревиатура]]сы, [[алынма]] сүз) яки
'''Күмхуҗ'''<ref>http://kitap.net.ru/yahin/1-12.2.php</ref> ('''күм'''әк '''хуҗ'''алык) яки урыс алынмасы '''Колхо́з''' ('''кол'''лективное '''хоз'''яйство - күмәк хуҗалык сүзеннән) — җитештерү әйберләре (җир, җайланмалар, терлек, орлык һ.б.) уртак, анда катнашучылар җәмгыяте идарәсе астында булган һәм хезмәт нәтиҗәсе дә катнашучыларның уртак фикере ярдәмендә бүленгән, яңа эшкә җигелгән [[ССРБ]]да таралган хуҗалык итү төре. Шулай ук [[балыкчылык]] колхозлары да таралган булган.
{{цитата|автор=[[Флёра'''''Күмхуҗ''''' Сафиуллина]]|Тел('''күм'''әк системасы тарихи яктан үзгəрешсез калмый'''хуҗ'''алык)<ref>http://kitap. Бу хəл тел компонентларының система буларак ачык булуы белəн бəйлеnet. Менə шуңа күрə дə телдə туып Һəм үсеп баручы элементлар булаru/yahin/1-12.2. php</ref><ref>"Тел системасына бары тик аның талəплəренə җавап бирə торган яңа компонентлар гына үтеп керə ала. Мəсəлəн, 30 елларда татар теленə рус сүзлəрен алмас өчен, татарча яңа сүзлəр ясый башладылар: күмхуҗ, бəрмəче, ут көймəсе Һ.б. Лəкин тел системасы бу сүзлəрне кабул итмəде".<ref>{{ китап
 
Күмәк хуҗалыклар ССРБда [[1918 ел]]дан барлыкка килә башлый. [[1929 ел]]дан массакүләм [[коллективлаштыру]] башлана.
 
== Төзелеше ==
[[Файл:Пам.Шевченко Колхозник крупно.JPG|200px|thumb|left|Эшче һәм колхозчыга һәйкәл]]
[[Икътисад]]ның авыл хуҗалыгы тармагындагы [[җитештерү]] әйберләре (җир, [[корал|җайланма]]лар, [[терлекчелек|терлек]], [[Үсемлекчелек|орлык]] һ.б.) уртак [[милек]], анда катнашучылар җәмгыяте [[Идарә итү формасы|идарәсе]] астында булган һәм хезмәт нәтиҗәсе дә катнашучыларның уртак [[фикер]]е ярдәмендә бүленергә тиеш булган. Шулай ук [[балыкчылык]] колхозлары да таралган булган.
 
== Тарих ==
[[File:Вышибем кулаков из колхозов 1930.jpg|200px|thumb|right|«[[Кулаклар]]ны колхозлардан тибеп чыгарыйк» — [[НЭП]] чорын алыштырган [[ССРБдагы күмәкләштерү]] сәясәте заманындагы [[индивидуализм]]га каршы көрәшкә багышланган [[пропаганда]] плакаты.]]
Күмәк хуҗалыклар ССРБда [[1918 ел]]дан барлыкка килә башлый. [[1929 ел]]дан массакүләм [[ССРБдагы күмәкләштерү|күмәкләштерү]] башлана.
[[Сәнәгатьләштерү|Сәнәгатьләштерелү]] заманында, ССРБны [[ашамлык]]лар белән тәэмин итү өчен, колхозчыларның [[шәһәр]]ләргә качуларына юл куймас өчен [[паспорт]]изация ысулы кулланыла. Паспортны ала алмаганнар шәһәрләрдә [[хезмәт]] урыннарына урнаша алмый, [[авыл]]ларда яшәргә, фәкать колхоз-совхозларда эшләп көн күрергә мәҗбүр калалар.
 
 
[[Коммунист]] [[идеология]]ле ССРБда [[перестройка]] сәясәте [[ССРБ таркалуы|уңышсызлыгы]] һәм [[Русия]]нең [[Глобальләшү|глобаль]] [[капитал]]ист базар системасы кагыйдәләре буенча яшәүче ширкәтләргә эшләргә ишек ачуы белән, соңгылар җитештереп торган [[продукт]] һәм күрсәткән [[хезмәт]]ләргә карата [[өстәлгән кыйммәт]]ләре түбәнрәк булулары аркасында колхозлар юкка чыга башлыйлар.
 
==Татар телендә ==
{{цитата|автор=[[Флёра Сафиуллина]]|Тел системасы тарихи яктан үзгəрешсез калмый. Бу хəл тел компонентларының система буларак ачык булуы белəн бəйле. Менə шуңа күрə дə телдə туып Һəм үсеп баручы элементлар була. Тел системасына бары тик аның талəплəренə җавап бирə торган яңа компонентлар гына үтеп керə ала. Мəсəлəн, 30 елларда татар теленə рус сүзлəрен алмас өчен, татарча яңа сүзлəр ясый башладылар: күмхуҗ, бəрмəче, ут көймəсе Һ.б. Лəкин тел системасы бу сүзлəрне кабул итмəде.<ref>{{ китап
| автор = [[Флёра Сафиуллина|Ф.С.Сафиуллина]]
| бүлек = Беренче бүлек: «Иҗтимагый күренеш буларак тел» — §5. Система буларак тел
| битләр = 297
| isbn =
{{цитата|автор=Рашат Низами| }}</ref><ref>''Безнең телдә рус теленнән кергән [[алынма]]лар да байтак. Күпләр, бигрәк тә филолог галимнәребез, аларның [[рус теле]]ннән кергән килеш язылуын тәнкыйть итәләр. Уңышлы һәм телебезгә ярашлы дигәннәрен нигә әле кулланмаска? Тупас яисә авыр яңгырый торганнарын үз телебезгә тәрҗемә итү дә бик мәслихәт. Әйтик, шайба — [[алка]], болельщик — [[җанатар]], вертолет — [[боралак]]. Ә инде заманында «колхоз» сүзен «күмхуҗ» дип аударырга тырышулар бары ирония тудыра.'' <ref>{{cite journal |author=Рашат Низами |title=Сүзләр картаямы?.. |journal=[[Безнең мирас]] |volume= |issue= |pages=|year=2016-10-05|url=http://beznenmiras.ru/s%D2%AFzlar-kartayamy/|accessdate=2017-01-09}}</ref> — [[ССРБ]]да таралган [[Күмәкләштерү|күмәк]] [[икътисад]]и системасының [[авыл хуҗалыгы]] тармагы [[ширкәт|оешмаларының]] бер төре.
}}</ref>
 
}}
== Төзелеше ==
[[Файл:Пам.Шевченко Колхозник крупно.JPG|200px|thumb|left|Эшче һәм колхозчыга һәйкәл]]
[[Икътисад]]ның авыл хуҗалыгы тармагындагы [[җитештерү]] әйберләре (җир, [[корал|җайланма]]лар, [[терлекчелек|терлек]], [[Үсемлекчелек|орлык]] һ.б.) уртак [[милек]], анда катнашучылар җәмгыяте [[Идарә итү формасы|идарәсе]] астында булган һәм хезмәт нәтиҗәсе дә катнашучыларның уртак [[фикер]]е ярдәмендә бүленергә тиеш булган. Шулай ук [[балыкчылык]] колхозлары да таралган булган.
 
== Тарих ==
[[File:Вышибем кулаков из колхозов 1930.jpg|200px|thumb|right|«[[Кулаклар]]ны колхозлардан тибеп чыгарыйк» — [[НЭП]] чорын алыштырган [[ССРБдагы күмәкләштерү]] сәясәте заманындагы [[индивидуализм]]га каршы көрәшкә багышланган [[пропаганда]] плакаты.]]
Күмәк хуҗалыклар ССРБда [[1918 ел]]дан барлыкка килә башлый. [[1929 ел]]дан массакүләм [[коллективлаштыруССРБдагы күмәкләштерү|күмәкләштерү]] башлана.
[[Сәнәгатьләштерү|Сәнәгатьләштерелү]] заманында, ССРБны [[ашамлык]]лар белән тәэмин итү өчен, колхозчыларның [[шәһәр]]ләргә качуларына юл куймас өчен [[паспорт]]изация ысулы кулланыла. Паспортны ала алмаганнар шәһәрләрдә [[хезмәт]] урыннарына урнаша алмый, [[авыл]]ларда яшәргә, фәкать колхоз-совхозларда эшләп көн күрергә мәҗбүр калалар.
 
 
[[Коммунист]] [[идеология]]ле ССРБда [[перестройка]] сәясәте [[ССРБ таркалуы|уңышсызлыгы]] һәм [[Русия]]нең [[Глобальләшү|глобаль]] [[капитал]]ист базар системасы кагыйдәләре буенча яшәүче ширкәтләргә эшләргә ишек ачуы белән, соңгылар җитештереп торган [[продукт]] һәм күрсәткән [[хезмәт]]ләргә карата [[өстәлгән кыйммәт]]ләре түбәнрәк булулары аркасында колхозлар юкка чыга башлыйлар.
 
{{цитата|автор=Рашат Низами|Безнең телдә рус теленнән кергән [[алынма]]лар да байтак. Күпләр, бигрәк тә филолог галимнәребез, аларның [[рус теле]]ннән кергән килеш язылуын тәнкыйть итәләр. Уңышлы һәм телебезгә ярашлы дигәннәрен нигә әле кулланмаска? Тупас яисә авыр яңгырый торганнарын үз телебезгә тәрҗемә итү дә бик мәслихәт. Әйтик, шайба — [[алка]], болельщик — [[җанатар]], вертолет — [[боралак]]. Ә инде заманында «колхоз» сүзен «күмхуҗ» дип аударырга тырышулар бары ирония тудыра. <ref>{{cite journal |author=Рашат Низами |title=Сүзләр картаямы?.. |journal=[[Безнең мирас]] |volume= |issue= |pages=|year=2016-10-05|url=http://beznenmiras.ru/s%D2%AFzlar-kartayamy/|accessdate=2017-01-09}}</ref>
}}
 
== Моны да карагыз ==
76 465

правок