Герпес (грек ἕρπης — тимрәү) — йогышлы авырулар төркеме; герпес вируслары тудырган сулы күперткеләр калку белән билгеләнгән бер төркем авырулар[1]; үзенчәлекле вируслар тудырган сулы күперткеләр калку белән үзенчәлекле бер төркем тире авырулары[2].

ТасвирламаҮзгәртү

Кеше герпесы тудыручы — Herpesviridae гаиләсенә караган ДНК‑лы вируслар, кеше организмында гомерлеккә урынлашуга (яшәргә) һәм иммунитет дефициты фонында авыруның төрле формаларын тудыруга сәләтле. Вирусның 8 төре билгеле, кеше өчен барысы да — авыру тудыргыч. Гади (тирене, лайлалы тирәсенә, күз мөгезматдәсен зарарлый) һәм уратма (нерв системасын зарарлый) герпес аерыла. Авыру һава, аралашу яки җенси юл аша йога.

Булышлык иткән сәбәпләрҮзгәртү

Иммунитетның түбәнәюе, салкын тию, витаминнар җитмәү, стресс. Еш кына грипп, пневмония һ.б. авырулар фонында барлыкка килә.

Төп симптомнарыҮзгәртү

Тире кымырҗу яки әрнү, шешкән иреннәргә, борын яфракларына, авыз куышлыгы һәм җенес әгъзаларының лайлалы катламына үтә күренгән тупланып торган вак күперткеләр чыгу, күперткеләр урынында кутыр барлыкка килү; уратма герпес: баш һәм нервлар юнәлеше буйлап (кабыргалар арасы, ботлар) авырту, лимфа төерләре зураю, тән температурасы күтәрелү, тирегә күперткеләр чыгу.

ДиагностикаҮзгәртү

Диагностика өчен флюоресценцияләнүче антитәнчекләр, иммуноферментлы анализ, полимераз чылбырлы реакция ысуллары кулланыла.

ДәвалауҮзгәртү

Медикаментоз (вирусларга каршы, шешүгә каршы, иммуномодульләүче препаратлар), вакцинотерапия, диетотерапия, физиотерапия. Мөмкин өзлегүләр: тиренең һәм эчке әгъзаларның бактериаль инфекцияләре, экзема, йөрәк-кан тамырлары җитешмәүчәнлеге, энцефалит һ.б.

ИскәртүҮзгәртү

Иммунитетны күтәрү, салкын тиүдән, стресстан саклану һ.б. Башкортстанда өлкән кешеләрнең 80-90% ы гади герпес вирусын йөртә.

Авыруны өйрәнүче галимнәрҮзгәртү

Герпесның дәвалау ысулларын фәнни яктан тикшерү Медицина университетында (Д.Ә.Вәлишин, Д.Х.Хунафина һ.б.), 2‑се Респ. клиник дәваханәсендә ; Ә.Х.Стоянова, Л.А.Сәлихова), Күз авырулары институтында (Р.Ә.Батыршин, И.А.Грипась, М.А.Деребизова, В.Б.Мальханов, Н.Е.Шевчук һ.б.) алып барыла.

Шулай ук карагызҮзгәртү

  • Герпес вирусы

ӘдәбиятҮзгәртү

  • Бикбулатов Р.М. Фитопатология экспериментального герпес. Уфа, 1970; шул ук. Герметическая инфекция. М., 1974 (автор.).

ИскәрмәләрҮзгәртү

  1. Русско-башкирский толковый словарь медицинских терминов (М.Т.Азнабаев, 2007)
  2. Русско-башкирский словарь медицинских терминов (В.З.Гумеров, 1981)